Home

yuriEr spookt een (niet zo) naïeve vraag door mijn hoofd. Eentje die mij al een tijdlang kwelt. Als ik eraan denk geraak ik niet in slaap en krijg ik nachtmerries.

Gewoon al het feit dat ik mij deze vraag stel is eigenlijk een schande. Het is een van de vele tekenen van de gedeeltelijke degeneratie en mislukking van de huidige wereld, ondanks al de technologische vooruitgang. Sommigen zullen mij te kritisch vinden en zullen beweren dat we er ook op cultureel vlak op vooruit zijn gegaan. Tijdens de studies leren ze ons zelfs om kritische burgers te worden. Laat me niet lachen. Het abstract denken is nog steeds alomtegenwoordig, na meer dan 200 jaar kritiek. Waarom? Pourquoi? Why? Por qué? Leysh?

Je moet maar de krant openslaan, de tv aanzetten, een gesprek aanknopen, of daar heb je het al. Laten we het meest expliciete voorbeeld nemen. Een ‘terrorist’ (of om in de actualiteit te blijven, een ‘Syriëstrijder’) wordt hoofdzakelijk beschreven en beoordeeld aan de hand van één enkel kenmerk van zijn persoonlijkheid. Een vijand van onze samenleving – maar wie leeft samen en wie wordt uitgesloten? – dat is de terrorist. Iemand die bestreden moet worden, liefst zonder medelijden. Liefst met drones zodat er geen bloed kleeft aan onze handen. Geen bloed van de spelende kinderen in de omtrek. Geen bloed van andere omstaanders (men zou de neiging hebben er ‘onschuldige’ voor te zetten, maar wie is er dan schuldig?). Laat die ‘universele’ waarden van onze hoogstaande beschaving maar varen. ‘Zij’ maken geen deel uit van ‘onze’ beschaving en maken dus ook geen aanspraak op ‘onze’ waarden.

Een ‘terrorist’ is een ‘terrorist’. Punt aan de lijn. Zijn daden, verleden, opvoeding en andere elementen van de sociale en politieke context worden genegeerd om tot deze uiteindelijke abstractie te komen. Een abstractie ontdaan van de idee dat de mens leeft. Maar als het leven al verwijderd wordt van het denken, wat voor leven blijft er dan nog over? Wie is er bang om te leven? Deze abstracties vervullen dus ook een ideologische rol. Ze zorgen ervoor dat de complexiteit van het leven verstaanbaar en voorspelbaar wordt. In tijden van crisis en onzekerheid winnen de meest simplistische verhalen (gebaseerd op racisme, nationalisme, complotisme, …) dan ook meer en meer aanhangers.

Georg Wilhelm Friedrich Hegel staat bekend als de filosoof par excellence, de meest obscure en complexe denker van het Duits idealisme. Van de meeste van zijn teksten versta ik dan ook geen jota. Toch is zijn kritiek op abstract denken, meer dan 200 jaar geleden beschreven in o.a. het artikel “Wer denkt abstrakt?”, zo helder als troebel water. Hegel leert ons dat, in tegenstelling tot mensen die abstract denken, de ‘mensenkenner’ concreet denkt. Dit betekent dat de ontwikkeling en activiteiten van mensen beschouwd worden als overgedetermineerd door de condities waarin ze plaatsvinden.

Een klassieke weerlegging van deze filosofie is de gekende liberale onderscheiding tussen structuur en verantwoordelijkheid. Hun kritiek is dat wie zelfs maar durft te verwijzen naar de rol van de omgeving, elke verantwoordelijkheid van het individu miskent. “Hoe durven ze! Eigen schuld dikke bult, dat is ons motto!” Zij hanteren echter een verkeerde tegenstelling. Ze beseffen niet dat hun opvatting de keerzijde is van dezelfde munt. Het is juist door de eenzijdige focus van liberalen op de individuele verantwoordelijkheid dat de echte verantwoordelijkheid van de mens niet aan bod komt. Als mensen namelijk de condities waarin ze leven adequaat begrijpen, kunnen ze ook adequaat ingrijpen om deze condities te veranderen. En daarin ligt onze echte verantwoordelijkheid. Tijd dus voor wat meer concreet denken.

Yuri De Belder is columnist. Zijn column Work in progress verschijnt maandelijks op Bleri Lleshi’s blog.

Foto © Safiye Bingöl

http://sbinphotography.blogspot.be

Volg de columns op

https://blerilleshi.wordpress.com

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

@blerilleshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s