Home

Met het nieuwe schooljaar in zicht, wil ik graag één van de ervaringen delen van hoe we als school de dialoog met nieuwe leerlingen aangaan. Het vraagt een investering aan tijd en geduld, maar vooral aan openheid en onbevangenheid naar elke nieuwe leerling toe. Zo ook met leerlingen met een ander geloof dan het christelijke. In het huidige klimaat worden de verschillen zo uitvergroot dat ik eerlijk gezegd ook onbewust in dit discours zit: ik wil namelijk aantonen dat de verschillen niet zo groot zijn, terwijl ik hier vroeger nauwelijks bij stilstond.

OKAN

Onze school is tolerant qua vestimentaire keuzes, al dan niet uit religieuze overtuiging. Gesprekken met leerlingen over die kwesties gaan meestal over het niet genoeg bedekt zijn, of over gescheurde kledij i.p.v. de fixatie op de hoofddoeken zoals dit vandaag de dag het geval is.

Even ter verduidelijking: onze school telde tot 2015 zeer weinig kinderen met een migratieachtergrond, wat we ten zeerste betreurden. We hebben ons, net als vele andere scholen, liefdevol opengesteld voor vluchtelingen en we merken dat sinds september 2016 ook onze school begint te ‘kleuren’. Diversiteit in een school is belangrijk, het vormt een oefenterrein voor later.

Zo kiezen sindsdien vaker leerlingen uit een OKAN (onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers) voor onze school en we merken dat onder hen moslima’s een belangrijke groep vormen. Toegegeven, de leerkrachten zaten met veel vragen: of de culturele verschillen niet in strijd zouden zijn met ons pedagogisch project en in hoeverre we aan hen konden tegemoet komen zonder hen voortdurend in een uitzonderingspositie te plaatsen. Opnieuw bleek het antwoord: dialoog, liefdevolle openheid, onbevangenheid, tijd en geduld. Want zoals in elke groep kinderen, is ook bij kinderen met een migratieachtergrond een grote diversiteit aanwezig. Dit is één van de bevindingen die mij nog het sterkst heeft getroffen: ook hier kan je geen hokjes maken, net als in elke cultuur heerst een grote verscheidenheid in hoe ieder individu in het leven staat en omgaat met veranderingen en uitdagingen. Zelfs bij de meest traditionele moslimfamilies stonden we soms versteld van de ‘vrijheid’ die toch toegelaten werd, terwijl ook het omgekeerde soms het geval was.

Geen hand schudden

Als terugblik op vorig schooljaar, één van onze ervaringen: Fadwa (fictieve naam), wilde met haar zus Talia (fictieve naam) inschrijven in onze school. De vader zou op bezoek komen om dit administratief in orde te brengen. De OKAN-leerkracht die hen had begeleid contacteerde mij vooraf en zij vertelde me – met alle goede bedoelingen – dat ik mij beter goed voorbereidde op de eisen die deze familie zou stellen, want ze behoorden toch wel tot een vrij radicale tak van de islam. De meisjes weigerden bijvoorbeeld te zwemmen en vonden steeds smoesjes om allerhande zaken niet te hoeven te doen. Bovendien moest ik me er heel bewust van zijn dat ze voor onze school kozen enkel omdat ze hun hoofddoek mochten dragen. De studierichting deed er helemaal niet toe en dus was de vraag in hoeverre die meisjes zich goed konden voelen in een school waar misschien vakken zouden worden aangeboden die hen totaal niet interesseerden.

Met deze informatie in het achterhoofd, maakte ik me dus klaar voor de eerste ontmoeting met de vader. Ongewild was ik op mijn hoede en al helemaal niet meer onbevangen voor dit gesprek. De vooroordelen werden bevestigd toen ik de vader een hand wilde schudden en hij vriendelijk weigerde mij een hand te geven. Hij vertelde me dat hij moslim was en dus enkel zijn eigen vrouw aanraakte. Ik was eerlijk gezegd geschokt, vooral omdat ik al tientallen moslimmannen een hand had gegeven. Het gesprek liep voor de rest (té?) vlot: vader herhaalde dat de meisjes zelf de keuze hadden om al dan niet te zwemmen en dat ze zich helemaal zouden houden aan het pedagogisch project van de school. Opnieuw was ik argwanend – het gesprek met de OKAN-leerkracht indachtig – en ik maakte me zorgen over de discussies die in de loop van het schooljaar zouden plaatsvinden.

Het schooljaar begon, Fadwa en Talia bleken heel joviale, sociaalvaardige en leergierige meisjes te zijn. Ze konden hun mannetje staan en gedurende het hele schooljaar hebben ze zelf alle uitdagingen die hun pad kruisten in samenspraak met ons opgelost. De ouders probeerden we zo vaak als mogelijk te betrekken.

Seksuele opvoeding

Zwemmen in een gemengde groep met een mannelijke sportleerkracht, niet evident. Het is vooral de Fadwa die hierin het voortouw nam en in een boerkini in het zwembad verscheen. Ik stond te kijken van de moed die zij opbracht. Onze maatschappij blijft hameren op het ‘zich aanpassen’ en vindt die boerkini’s vaak storend. Maar is zwemmen met jongens onder het toezicht van een man, niet een immense aanpassing voor hen? Wat doet die zwemkledij er dan nog toe! Fadwa moest de blikken van redders en andere zwemmers dragen, maar het feit dat de school helemaal achter haar stond, sterkte haar.

Later op het jaar vond een dag rond seksuele opvoeding plaats. Die ochtend kwam Fadwa naar mij toe, ze was niet op haar gemak, voelde zich ziekjes, wilde naar huis. Ik probeerde te achterhalen of het thema van de dag daar iets mee te maken had. Inderdaad, ze had die informatie niet nodig, haar moeder had alles al uitgelegd en ze wilde dus naar huis. Opnieuw in gesprek wilde ik haar overtuigen van het belang van deze lessen. Niet omdat ik de informatie die haar moeder had doorgegeven in vraag stelde, maar omdat het belangrijk was dat ze ook de Nederlandstalige woordenschat kende. Stel dat ze ooit zwanger werd, bij de gynaecoloog belandde en de helft van wat deze zei niet zou begrijpen. De leerkracht heeft samen met haar op voorhand alle onderdelen overlopen en Fadwa was gerustgesteld.

Meerdaagse reis

Op het einde van het schooljaar stond een meerdaagse reis gepland. Beide meisjes waren nog nooit buitenshuis blijven slapen. Hoe zou dat gaan? Aanvankelijk was er veel weerstand om mee te gaan. Volgens hen lag dat niet bij hun ouders, ze waren vooral angstig voor het onbekende. Ze konden zich geen voorstelling maken van zo’n schoolreis. We spraken af dat ze alle vragen konden stellen die ze wilden, hoe klein of groot ook. En stap voor stap zijn we zover gekomen dat beide meisjes met hun klas op reis zijn gegaan. De ouders hebben zelfs actief de reis ondersteund door te helpen waar ze konden. En achteraf heeft de vader de school expliciet bedankt voor de kans die de meisjes hebben gekregen om die reis te mogen maken. Niet met een handdruk, maar met zijn hand op zijn hart. En zo groeten we elkaar sindsdien. Nu kan ik wel het respect ervaren die zo’n begroeting inhoudt, omdat ik me ervoor kan openstellen.

Deze ervaringen leren ons dat het nodig is om mensen met een andere culturele achtergrond te blijven uitnodigen om deel te nemen aan onze maatschappij. Dit proces kan je niet bruuskeren, hiervoor is dialoog nodig om alle onzekerheden, onduidelijkheden, angsten weg te nemen. Dan pas kan een oprecht gevoel van verbinding en verantwoordelijkheid naar de samenleving ontstaan.

Ook de leerlingen zien de diversiteit als een grote verrijking in hun leven, ook al zorgt het soms voor discussies. Maar deze gesprekken maken visies ruimer waardoor het respect naar elkaar toe kan groeien en zelfs mooie vriendschappen ontstaan.

Een dikke pluim voor mijn collega’s en alle andere leerkrachten die, ondanks hún onzekerheden, er toch voor gaan en zich engageren voor elke leerling. Zonder hen zou de diversiteit in al haar aspecten een hol begrip zijn. Want er zijn nog talrijke verhalen te vertellen.

Toch zit ook ik nog met vragen: als leerlingen niet zo gedreven, mondig, sociaalvaardig zijn, brengen we hetzelfde geduld op? Hoeveel tijd en kansen krijgen kinderen die getraumatiseerd toekomen en van wie verwacht wordt dat ze meteen kunnen meedraaien in ons systeem?

Wanneer zal onze maatschappij beseffen dat ‘investeren’ in álle kinderen het gezicht van onze toekomst zal bepalen?

Anonieme leerkracht

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s