Home

mohamedStel je doet mee aan de finale van de Slimste Mens Ter Wereld, Erik Van Looy vraagt naar de vijf rijkste mensen allertijden. Zijn dit dan jouw mogelijke antwoorden? Bill Gates, Rockefeller, Warren Buffet, Carlos Slim en de familie Rotschild. Maar volgens historici is de rijkste man die ooit geleefd heeft een Islamitisch Malinese Koning genaamd Mansa (koning) Musa, kleinzoon van Sundiata Keita – The Lion King. Mansa Musa regeerde van het jaar 1312 tot 1337 over het Malinese rijk . Na zijn Hadj (een islamitische pelgrimstocht) naar Mekka in 1324 trok hij de aandacht van de Europeanen en Arabieren. Volgens Forbes is bedroeg zijn fortuin zo’n 400 miljard dollar!

Het toenmalige Malinese rijk bevatte de landen: Mauritania, Senegal, Gambia, Guinea, Burkina Faso, Mali, Niger, Nigeria en Chad. Het rijk rekte uit over tweeduizend mijl, in het westen tot de Atlantische Oceaan en in het oosten tot het Tsjaadmeer.

Waarom deel ik dit met jullie?

Bij het helpen van een leerling met zijn examen geschiedenis valt het op dat hij er geen zin in heeft. Ik vraag hem vanwaar zijn ongemakkelijke lichaamstaal. “Mohamed, een vriend vertelde me dat er in Afrika enorme rijke koninkrijken waren. Hoe komt het dat er in mijn geschiedenisboek niets over wordt vermeld? Kan je mij dit uitleggen?” Een paar dagen later bij het geven van een gastles vraag ik de deelnemers over Afrikaanse geschiedenis. Verder dan Egypte kwamen we niet. Terug thuis rush ik richting mijn eigen middelbare leerstof geschiedenis. Ik kom tot de conclusie dat buiten Egypte inderdaad niets staat over Afrika. Dit weerzinwekkende gebrek aan wereldgeschiedenis is een belediging voor studenten, een verhongering van een groter wereldbesef en bijdrage van andere werelddelen in de mensengeschiedenis. Belangrijker, het verbreekt de ketting van verbinding die we delen via geschiedenis. Terwijl het perfect in de kaart speelt van Eurocentrische geschiedvertelling dat in stand wordt gehouden anno 2016, kunnen we rondlopen met het idee van wij (geciviliseerde) vs zij (barbaren).

Tijdens een debat rond botsende geschiedenis op het Open Forum rond diversiteit in Vlaanderen, zag ik hoe historicus Bruno De Wever de link niet kon leggen tussen: hoe onze boeken eruit zien, welke delen leerkrachten belichten en hoe een gebrek aan wereldgeschiedenis ons parten speelt in het verbinden van de wereld dat nu in onze klassen zit. Zijn uitgangspunt? Deze tanker van Eurocentrische geschiedenisweergave is aan het veranderen en laten we dit tijd geven. Dit onderschat een probleem als je mij vraagt.

Mijn antidote? Verhalen vertellen over Afrikaanse rijken, de koningen en koninginnen in de hoop geesten te bewapenen met kennis en ondertussen het wereldbeeld van lezers te openen. Vandaar vandaag een verhaal over Mansa Musa.

Pelgrimstocht naar Mekka

mansa-musa-1Mansa Musa werd rijk door strategische handelsroutes tussen de Atlantische Ocean, de Sahara en Oost Afrika in te palmen. Zodoende kwam de verantwoordelijkheid om de helft van alle goud en zout toevoer in zijn handen.

Nadat Mansa Musa, aan de macht kwam na Abu Bakri II in 1312 bereide hij, als een toegewijde moslim, zijn pelgrimstocht voor. Tijdens deze jarenlange voorbereiding gebruikte hij de kennis en middelen uit zijn rijk. Mansa Musa was zeer goed voorbereid, dankzij de geschoolde Malinese die hem hielpen met de voorbereidingen had hij een grote kennis van de plaatsen die hij bezocht en wist perfect zich te navigeren naar Mekka.

Hij nam duizend bediende (sommige beweren zelfs 60 000) met zich mee. Voor de trip van vierduizend kilometer brachten ze 80 kamelen, geladen met 300 pond goud en andere genoodzaakte goederen, met zich mee.

Mansa Musa had ook nog 1200 slaven bij zich, die ieder een met goud versierde staf droegen. Tijdens zijn reis stopte hij in de Egyptische steden Alexandria en Caïro. Het is daar waar hij de aandacht trok van Europeanen en Arabieren, door zijn vriendelijkheid en vrijgevigheid (het geven van Zakaat). Het is gezegd dat Mansa Musa het meeste van zijn goud weg gaf aan mensen die hij ontmoete, zeker aan de armen die in de straten van Alexandria en Cairo leefden. Onderweg liet hij ook iedere vrijdag een moskee bouwen.

Zijn passage zorgde ervoor dat de goudprijzen instortten in Egypte en Mekka. Al snel werd Mansa Musa een wel gekende man doorheen de Arabisch en Europese wereld. Er werden verhalen verteld door de Italiaanse kooplui en Egyptenaren, over deze islamitische sub-Saharan Afrikaanse koning die geladen was met goud. Hierdoor verdiende Mansa Musa een plek op de kaarten getekend door de Arabieren en Europeanen. Eén van deze kaarten was een Italiaanse kaart.

De Impact van zijn reis

Omdat hij zoveel geld uitgaf tijdens zijn reis moest Mansa Musa op zijn terugweg lenen tegen hoge rentes van de Egyptische vorst.

Bij zijn thuiskomst had Mansa Musa Arabische, geschoolde architecten en bureaucraten bij om hem te helpen bij het bouwen van de nu historische gebouwen in Gao en Timbuktu. In die periode werd Timbuktu een bekende bruisende stad voor cultuur, onderwijs en handel. Mensen uit Europa, Azië en Noord-Afrika kwamen naar deze stad om te leren, handelen en leven.

Een leuk verhaal: Een afstammeling van de profeet Muhammad ging naar Timbuktu om zijn Islamitische broeder Islam te onderwijzen. maar hij slaagde niet in de toelatingsproef van de Madrasa. Dit betekende dat hij drie jaar moest studeren om te kunnen starten als student aan de universiteit van Timbuktu.

Het nalatenschap van deze Arabische (Andalusische) architecten bestaat uit een paar meesterwerken zoals de Djinguereber moskee, wat een deel is van de universiteit van Timbuktu. Het omvat de Masjid van Sidi Yahya en Sankore. Andere gekende gebouwen waren het paleis van Madagou en de universiteit/masjid van Gao.

De toename van Islamitische geletterdheid had als gevolg dat er in het Malinese rijk bibliotheken en scholen als paddestoelen uit de grond schoten. De toenadering met andere Islamitische rijken groeide, dit bracht met zich mee meer handel, en wetenschappers, poëten etc.. kregen de kans met elkaar uit te wisselen. Dit maakte van Timbuktu het centrum voor islamitische studies en handel in sub-Sahara Afrika.

Na de dood van Mansa Musa in 1337 werd zijn zoon, Maghan I, Mansa. Maar zijn heersen duurde niet lang. De aanvallen van Marokko en het Songai rijk betekende de ondergang van dit grote Afrikaanse rijk.

Wat doen we hiermee?

Wat mij betreft is geschiedenis de perfecte manier om racisme en inferioriteitsgevoel van jongeren met andere roots te bestrijden. Door verhalen van wereldgebeurtenissen te vertellen die ons verbinden. De wereld zit in onze klassen en onze jongeren kunnen leren dat ze een gedeelde geschiedenis hebben. Al hun verhalen vanuit alle delen die ze komen kan een plek krijgen in onze klassen. Een Eurocentrische verhaalvertelling houdt een superioriteitsgevoel in stand en ondermijnt de jongeren in onze klassen. Zowel hun afkomst en diens bijdrage in de wereldgeschiedenis blijft zo een futiliteit met als gevolg jongeren die denken, waar zijn mijn voorouders? Wat hebben zij betekend voor de mensheid? Maar ook witte kinderen krijgen nooit te zien dat niet witte mensen ook wat hebben betekend voor de mensen geschiedenis. Zie mijn vorige column: uitspraken als “als wij jullie niet hadden gekoloniseerd dan leefden jullie nog in hutten”… Mansa Musa zijn rijkdom is niet meer zichtbaar in Mali, maar de rijkdom van zijn verhaal is eentje om heel wat pre-koloniale en hedendaagse dogma’s over het Afrikaanse continent te ontkrachten. Het toont ons dat er wel degelijk uitwisseling was tussen Europa, Afrika en de Arabische wereld. Wie zegt dat geschiedenis ons niet verbindt als we alle plaatjes goed leggen?

Anno 2016? De vraag is hoe doorbreken we deze cyclus? Toegegeven, we krijgen les van leerkrachten die les kregen van witte leerkrachten, uit boeken geschreven door witte mensen, vanuit een witte Eurocentrische kijk op de zaak.

Fijne weetje: Mansa Musa is een karakter in het computer spel: Civilization IV. Nog meer info? Hier een Ted X video over Mansa Musa: Video

Mohamed Barrie is columnist. Zijn column WeaPen your mind, Open your world verschijnt maandelijks op Bleri Lleshi’s blog

Volg de columns op

https://blerilleshi.wordpress.com

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

@blerilleshi

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s