Home

—Het stichtingsverhaal van het Malinese koninkrijk—-

mohamedIk moet iets bekennen: ik heb nooit naar The Lion King gekeken! En drie jaar geleden werd ik in die keuze versterkt. The Lion King heeft namelijk niets met dieren te maken, maar wel alles met marketing. Het was een strategie gebaseerd op de volgende principe: mensen hebben meer empathie voor dieren dan voor donkere mensen. Ik zal het anders verwoorden: In Hollywood gelooft men heilig dat een film met uitsluitend een donkere cast nooit genoeg mensen naar de cinema zalen zal lokken en dus geen geld zal genereren. Dat is de reden waarom de wereld werd opgezadeld met The Lion King in dierenversie.

Bestolen

Vorige maand viel me iets op middenin alle Koloniale Piet discussie. Wanneer men sprak over Afrika en mensen van Afrikaanse komaf was er een duidelijke minachting jegens hen en hun afkomst. In sommige gevallen las en hoorde ik mensen zelfs slavernij en kolonisatie rechtvaardigen met zinnen zoals “als wij er nooit waren geweest dan woonden ze nog in hutten”. Hoe pijnlijk dit ook is om te lezen. Ik word hier bang van, bang omdat men duidelijk de eigen wereldgeschiedenis niet kent. En daarom voel ik ons als mensheid bestolen. Men zegt wel eens dat het kennen van de eigen geschiedenis een persoon kan versterken en diens waardigheid om zijn/haar mens zijn te bereiken. Als persoon van een Afrikaanse komaf voel ik me bestolen wat The Lion King betreft. Niet alleen ik, maar de wereld en vele kinderen van een Afrikaanse afkomst zijn bestolen.

Omdat onze gedachtegang, schoolboeken, films en cultuur zodanig éénzijdig zijn, zorgen ze ervoor dat mensen nog altijd bewust/onbewust met een superioriteitsgevoel zitten tegenover mensen die niet wit zijn. Mensen geloven dat Afrika één pot nat is. Dat zonder Europese en Arabische slavernij, later kolonisatie en imperialisme het Afrikaans continent toch nooit echt iets zou betekenen. Inherent aan deze gedachten zit het neerkijken naar een ieder die afkomstig is van een Afrikaans land.

Omdat wij bestolen zijn van meerzijdige kijk of in vele zaken de feitelijke waarheden, leven we in een bubbel dat voor een empathieloze houding zorgt. En juist daarom is het zo belangrijk om onze schoolboeken, films en culturele verhalen te ontdoen van een éénzijdige, witte vernislaag.

In West-Afrika geldt er een eeuwenoude traditie van Griots. Dit zijn menselijke bibliotheken die van generatie op generatie aan de hand van verhalen en liederen de geschiedenis van landen, streken en mensen vertellen. Ieder gemeenschap heeft haar eigen Griots.

De echte Lion King

untitledDe verhaal van Sundiata Keita start jaren voor zijn geboorte, zijn vader Naré Maghan Konaté (bekend onder het volk als: Maghann De Mooie), een Mandika[1] koning, is het beu om steeds verhalen te horen over een buffel die lokale bewoners en jagers vermoordt. Hij besluit zijn twee beste Donso[2] te sturen om deze buffel te vangen. Onderweg naar hun missie ontmoeten ze een oude vrouw die ze eten aanbieden. Ze vragen aan haar of ze al een buffel heeft gezien. Ze vertelt hen dat ze haar zochten, want zij doodde al deze jagers die haar kant uitkwamen. Na een poging tot ontsnappen sluiten ze een deal met haar, ze belooft haar leven indien de Donso ervoor zouden zorgen dat de Mansa met haar dochter trouwt. Indien de Mansa met haar dochter zou trouwen zouden ze een zoon krijgen die enorm machtig zal worden. Haar dochter werd echter gezien als een lelijke vrouw die nooit aan een man zou geraken.

De twee Donso trekken naar Maghann en vertellen dit verhaal. Hij negeert hen, omdat hij al getrouwd was en een zoon had. Een paar jaar later, wanneer Maghann deze “lelijke” vrouw ontmoet, doet dit een belletje rinkelen. Hij besluit om met haar te trouwen. En in 1217 krijgen ze een zoon Sundiata Keita.

Van de kreupelkoning tot de leeuwenkoning

In de eerste jaren van zijn leven kon Sundiata (Leeuwenprins) noch stappen, noch praten. Zijn vader Mansa Maghann begon twijfels te hebben over de belofte van een sterke opvolger. En binnen zijn gemeenschap krijgt zowel Sundiata en zijn moeder te maken met pesterijen.

Na het overlijden van Mansa Maghann, verovert Sosso[3] koning Soumaoro Kanté, gebied van Mandinka. Ondertussen woont Sundiata en zijn moeder Songolon in Mema. Hier wordt Sundiata geliefd door de koning die hem vanwege zijn karakter hoog heeft zitten. Zijn wilskracht en doorzettingsvermogen worden geprezen onder zijn kameraden. Maar, ondertussen worden de Mandika door Soumaoro Kanté onderdrukt.

Hierop worden er boodschappers gestuurd om Sundiata te gaan zoeken, aangezien voor zijn geboorte een voorspelling werd gedaan dat hem als bevrijder en grote koning van zijn volk zou worden. Hij wordt in Mema gevonden en na lange gesprekken kunnen ze hem overhalen om terug te keren.

Onder steun van de koning van Mema en een tal van kleine groepen Mandinka vormen ze een leger. Met zijn leger zal Sundiata uiteindelijk bij de slag van Kirina, Soumaoro Kanté en zijn leger verslaan.

Sundiata wordt zo de eerste Mansa (koning) van het Malinese koninkrijk. Onder zijn bewind groeit Mali tot een verzameling van kleine gebieden rondom het Ghanese koninkrijk.

In de Disneyversie werd Sundiata: Simba, Soumaoro Kanté: Scar, de Griot Mamadou Kouyaté: Rafiki. Songolon Kedjou – Sarabi en Maghann Konaté: Mufasa.

Wat nu?

Wat ik hier boven deed was het eeuwenoude verhaal vertellen zoals dit in Mali wordt verteld van generatie op generatie, aan de hand van liederen gezongen door Griots. Disney heeft aan dit verhaal biljoenen verdiend zie cijfers en tot de dag van vandaag blijft men geld verdienen aan dit verhaal. Maar wat Disney nog meer heeft gedaan is een verhaal dat voor vele West-Afrikanen een kern van hun geschiedenis is volledig van hen ontnomen en de wereld wijsgemaakt dat dit maar een sprookje is.

Omdat we met zulke éénzijdige verhalen te maken krijgen, kunnen de afkomst en de rijkdom van Afrikaanse geschiedenis pre-koloniaal nooit naar waarde schatten en geraken we niet af van een zeer hardnekkig geloof dat het Afrikaans continent een soort huttenverzameling was, tot dat de Arabieren en Europeanen hen kwamen civiliseren.

Hoe dit soort zaken vermijden? Stoppen met “single stories” of ronduit gestolen verhalen te vertellen, vanuit een superioriteit en of marketingreflex. Dat is een eenzijdig portret van verhalen en mensen. Beseffen dat wij een eurocentrische blik hanteren om verhalen te vertellen, vraagt lef. Je denkt vast ‘waarom is dit nodig? ‘. Het zou onze “arrogante” houding en kijk naar de geschiedenis en andere kunnen verminderen, maar ons vooral leren kijken naar hoe rijk de wereld is aan verhalen. En deze te gebruiken als brug naar elkaar. In een superdiverse wereld is dit een must om empathie en zelfwaarde te creëren. Ik denk dat vele kinderen met een andere komaf en zeker van een Afrikaanse komaf enorm trots zouden zijn geweest om Mansa Sundiata Keita te zien zoals hij echt was: een donkere man die zijn volk bevrijdde en geen leeuw dat Simba heet.

Mohamed Barrie is columnist. Zijn column WeaPen your mind, Open your world verschijnt maandelijks op Bleri Lleshi’s blog

Volg de columns op

https://blerilleshi.wordpress.com

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

@blerilleshi

[1] Mandinka: ethnische groep in West Afrika

[2] Donso: een broederschap dat zich baseert op het jagen en meesterschap van planten geneeskunde

[3] Sosso: Etnische groep in West Afrika

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s