Home

nathaniël bovinNa Parijs moesten we op zoek naar verklaringen, schuldigen en zondebokken. Iets om het zinloos lijkend geweld een plaats te geven. Een complex fenomeen in enkele alinea’s uitleggen is moeilijk. Een complex probleem veroordelen kan echter in 140 tekens. Gezien de verdere ontwikkelingen in de actualiteit werd het probleem al snel Molenbeek en bij uitbreiding Brussel. Brussel als cocktail van alles wat mis gaat.

Gespierde uitspraken volgden elkaar op. De eerste minister belooft 400 miljoen voor terrorismebestrijding, minister Jambon zouMolenbeek opkuisen in een echo van de kärcher van Sarkozy en elk van de 100 000 inwoners van Molenbeek blijkt potentieel gevaarlijk. Uiteindelijk ging de stad gewoon op slot, onder terreurdreiging. Wat er echter verwacht wordt van zij die in deze wijken wonen, blijft na alle gespierde verklaringen erg onduidelijk.

Als leerkracht in een Franstalige concentratieschool in de Brusselse kanaalzone, kwam de actualiteit van de voorbije weken dichtbij, al leek ze door de lens van de media gezien soms enorm veraf. Na de aanslagen in Parijs ontdek ik op school leerlingen die opgroeiden met de daders, met hen rondhingen in hun ‘quartier’, vrienden of kennissen hebben die naar Syrië vertrokken … maar ook leerlingen die slachtoffers te betreuren hebben. Iedereen heeft het moeilijk om de gebeurtenissen te plaatsen. De volgende dagen gaat het op school voornamelijk over onbegrip en angst. Onbegrip voor de daders, onbegrip voor de aanslagen, angst. Angst voor terrorisme, maar ook onbegrip en angst voor de reactie van de maatschappij. Wat steeds terugkeert is het gevoel tussen twee vuren te staan. Leerlingen voelen zich geviseerd, maar weten met deze gevoelens geen weg. Ze voelen zich alsof ze zich moeten verontschuldigen voor gebeurtenissen waar ze niets aan kunnen doen, en waar ze zelf weinig mee te maken hebben. De berichtgeving over “hun Brussel” gaat hen ook niet voorbij. Een stem hebben ze er echter amper in, en daar zijn ze zich pijnlijk van bewust. “Waarom onze stem laten horen ? Er is toch niemand die naar ons luistert.”

Iedereen heeft een mening over het aanpakken van het radicalisme, maar de stem van zij die in de geviseerde buurten wonen, weerklinkt nauwelijks. Initiatieven zijn er wel, maar zijn vaak weinig mediageniek. Integendeel. De berichtgeving over Molenbeek werd bij momenten tragikomisch. Twee stemmen die op nationaal en internationaal niveau het prominentst hun licht over Molenbeek mochten laten schijnen, van de opiniepagina’s tot CNN, bleken twee ingeweken Nederlanders te zijn. Niet op hun mond gevallen, maar eveneens weinig representatief. De ene (Arthur van Amerongen) kwam zich bewust in extreem-salafistische milieus gooien, en de ander (Teun Voeten) dacht Molenbeek te gentrificeren, en lijkt meer op een verbitterde “multiculti” dan een analyst. In hun verslag valt de dagdagelijkse realiteit in de kanaalzone amper te herkennen. Elke nuance gaat het raam uit om op de eigen stokpaardjes te klimmen. Ruimte voor de inwoners van de kanaalzone, voor mijn leerlingen, collega’s, vrienden is er niet. Molenbeek zou een monoculturele vrijzone zijn voor de ergste salafisten. Het zegt veel over onze samenleving dat de stem van de buitenstaanders hoger ingeschat wordt dan die van de gemeenschap zelf. Ze hebben iets te zeggen dat binnen het narratief past en krijgen alle ruimte om dat te doen, de bevolking krijgt hier en daar hoogstens een soundbite. Hoe kunnen we verwachten dat de getroffen gemeenschap een actieve participant wordt, als we hen als passieve ontvangers van een boodschap afschilderen?

De dialoog is de voorbije weken zowat eenrichtingsverkeer geworden en dat moet u verontrusten. De voorstanders van repressie triomferen, maar hoe men uiteindelijk radicalisering wenst aan te pakken zonder zij die er mee bedreigd worden een stem te geven is me een raadsel. Gemakkelijk gezegd dat de overheid, de ouders, de buurtwerkers en de scholen meer moeten doen, dan moet de rest van de samenleving zich er niet mee bezig houden. De mond vol over verantwoordelijkheid, zolang het niet de eigen verantwoordelijkheid is.

Dit is echter niet het verhaal van enkele radicalen in Molenbeek, maar een complex verhaal dat het gevolg is van een lange historische evolutie. Van geopolitieke machtsspelen tot maatschappelijke problemen die veel dieper gaan dan de moskee, waar de meeste jihadisten toch weinig mee op hebben. Verwachten dit op te lossen met meer blauw en verantwoordelijkheid op de straten van Molenbeek is hoogst utopisch. De bevolking krijgt amper een stem, maar wordt wel verantwoordelijk geacht het probleem te kunnen oplossen. Het kan niet zijn dat we als samenleving blijven verwachten dat de inspanningen enkel komen van zij die het minst uitgerust zijn om deze inspanning te leveren. We kunnen niet verwachten dat zij die zich voelen alsof hun bezorgdheden onder de mat geveegd worden, zich betrokken gaan voelen bij de maatschappij. Een maatschappij die ze al te vaak (met reden) verdenken hen scheef te bekijken. Zij verdienen beter dan sensatiejournalistiek, spierballen en veroordelingen zonder uitgestoken hand. Ook onze samenleving verdient beter. Zij die nu roepen dat we het hoofd te lang in het zand hebben gestoken omdat de politieke correctheid het islamofobisch en racistisch vonden, bewijzen ons geen dienst bij het instrumentaliseren van een tragedie voor het eigen gelijk. Het hele verhaal opnieuw in een wij/zij dynamiek gieten, brengt weinig zoden aan de dijk.

Zolang mijn leerlingen zich buitenstaander voelen binnen onze samenleving, falen we collectief. Zolang deze jeugd zich niet aangesproken voelt binnen onze samenleving, zal bij sommigen de rancune triomferen op het verstand. En als we ons dit nu niet realiseren, wanneer nemen we als samenleving onze verantwoordelijkheid dan wel op?

Nathaniël Bovin is leerkracht in Brussel en columnist

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s