Home

218519_1024Selma Benkhelifa is advocaat bij Progress Lawyers Network en een van de meest strijdbare vrouwen in Brussel. Ze is gekend om haar inzet in de strijd voor mensen zonder papieren. Een interview over justitie in België. 

Bleri Lleshi: Wanneer heeft u beslist om advocaat te worden ? Hoe heeft u uw praktijk begonnen? 

Selma Benkhelifa: Sinds mijn puberjaren woon ik in Schaarbeek. In die periode was de politie bijzonder gewelddadig tegen de jongeren uit de buurt, en bovendien corrupt en racistisch. Het was de tijd waarin Johan Demol commissaris was. Tijdens mijn studies rechten, heb ik stage gelopen bij het kantoor waar ik nu nog werk en ben ik beginnen werken met vluchtelingen. In dit domein is de kloof tussen het discours over mensenrechten en de praktijk enorm. Ik heb van de rechten van migranten mijn voornaamste strijd gemaakt.

Ik ben echter niet mijn strijd tegen politiegeweld vergeten. Ik had contact gehouden met een jongere die door de politie in mekaar was geslagen. We hebben het dossier tot bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kunnen brengen. Het is –bij mijn weten- de enige veroordeling van België voor excessief politiegeweld die het racistisch karakter van het geweld erkent (arrest Cakir t. België).

Maar zo’n veroordeling is zeer uitzonderlijk. En dat is ontmoedigend. Gewelddadige politieagenten worden bijna nooit vervolgd.

BL: Wat is het belang van justitie in de maatschappij volgens u en welke zijn voor u de fundamenten van een rechtssysteem ? 

SB: In vrede samenleven is niet mogelijk als niet alle delen van de maatschappij zich erkend voelen. Een gevoel van onrecht verhindert dat sociale cohesie ontstaat, zeker wanneer het onrecht structureel is. Het fundament van een echte rechtvaardigheid is gelijkheid voor de wet. In België zijn we daar ver van af, jammer genoeg.

BL: Denkt u dat de burger voldoende geïnformeerd is en zich bewust is van het rechtssysteem ? 

SB: Ik denk niet dat de burger goed geïnformeerd is. Het recht is ervoor gemaakt om moeilijk te begrijpen te zijn voor gewone mensen. Begrip van de rechtsregels is voorbehouden voor een elite van juristen. De gebruikte woordenschat is moedwillig onbegrijpelijk. Vaak begrijpen de rechtsonderhorigen niets van wat er gebeurt en weinig rechters (en advocaten) nemen de moeite het hen uit te leggen.Maar ik zou zelfs verder durven gan. Ik denk dat de rechters niet goed geïnformeerd zijn over hoe gewone mensen leven. Rechtenstudies hebben geen enkel oog voor deze realiteit. Rechters hebben nooit een stage gedaan in een gevangenis, een OCMW, een jeugdinstelling, een psychiatrische instelling of een gesloten centrum voor vreemdelingen… Rechtenstudies zijn zeer theoretisch en bereiden de jurist niet voor op omgang met diverse sociale problemen.

BL: Hoe heeft u het rechtssysteem zien evolueren de voorbije 30 jaar ? 

SB: De zaak Dutroux heeft de kloof tussen het rechtssysteem en de rechtsonderhorigen duidelijk gemaakt. Er zijn maatregelen genomen om meer rechten te geven aan slachtoffers, om hen meer actief te laten deelnemen aan de rechtsgang, maar dat is onvoldoende. Bij de bevolking leeft het sentiment dat de rechterlijke macht niet in dezelfde wereld leeft. De sociale mobiliteit van de jaren 60 heeft ervoor gezorgd dat kinderen uit de arbeidersklasse toegang kregen tot de beroepen van advocaat en magistraat. De voorbije dertig jaar is de ongelijkheid toegenomen en ook de mogelijkheid om uit het sociaal milieu van je ouders uit te stijgen om toegang te krijgen tot de gerechtelijke wereld. De juridische wereld bevindt zich in een ontoegankelijke ivoren toren. De huidige crisis – en hieronder versta ik de steeds ongelijkere verdeling van de rijkdom – vergroot de sociale kloof en het onbegrip tussen zij die alles hebben en zij die niets hebben. En je mag niet vergeten dat het overgrote deel van de leden van het gerechtelijk apparaat behoren tot de klasse van zij die veel bezitten.

BL: Is er een groeiend vertrouwen in het rechtssytsteem ? Is dit terecht ? Hoe komt dit ? 

SB: Ik denk dat als men de bevolking zou vragen om te stemmen, zou blijken dat de meerderheid van de burgers, en vooral de mensen uit de lagere klasse, geen enkel vertrouwen hebben in ons rechtssysteem.  En de realiteit geeft hen gelijk. De prioriteiten van de gerechtelijke macht is niet het bestrijden van witteboordcriminaliteit, oplichting op grote schaal, het laten failliet gaan van Sabena, … De overgrote meerderheid van dit soort zaken verjaren en de schuldigen worden nooit gestraft. Iemand zonder papieren die een jeans steelt in een winkel zal wel veroordeeld worden tot een effectieve gevangenisstraf.

Het is helemaal niet de ernst van het gevaar voor de maatschappij die de vervolgingsproriteiten rechtvaardigt. Het gevoel van onrechtvaardigheid dat door de burger gevoeld wordt, is reëel en dat kan men hun niet verwijten.

BL: Is een gebrek aan vertrouwen in het rechtssysteem een typisch Belgisch probleem of ziet men dat in andere landen ook ? 

SB: Het model waar neoliberalen vaak naar verwijzen, is dat van de VS. Het gevoel van onrecht dat de lagere klassen daar hebben, is nog veel erger dan hier. Bovendien heeft het probleem een duidelijk etnische dimensie. De gevanenissen zijn voornamelijk gevuld met zwarten, de doodstraf wordt meer uitgevoerd op zwarten dan op blanken en politiegeweld gericht tegen zwarten wordt bijna nooit vervolgd. De recente rellen in Baltimore hebben dit nog eens duidelijk gemaakt.Het gevoel van onrecht veroorzaakt woede en een gevoel van frustratie dat explosief is. En het is vaak de enige manier om zich te laten horen. Het lijkt moeilijk te ontkennen dat zonder een rel de dood van de jonge Freddie Gray als moord zou zijn gekwalifieerd.

BL: Welke zijn de belangrijkste gevoelige punten in een rechtssysteem ? 

SB : Zoals in de VS, moeten we durven de etnisering van het gerecht aan te kaarten. Volgend de criminaliteitsstatistieken van 2012, gepubliceerd door de Raad van Europa bestond de gevangenispopulatie voor 21 % uit vreemdelingen in de Europese gevangenissen. In de Belgische gevangenissen gaat het om 43%. Uiteraard gaan rechtse politici zeggen dat vreemdelingen meer misdrijven plegen. Het is ook niet uitzonderlijk dat magistraten of advocaten manifest racistische uitspraken doen. Maar hoe komt het dat onze ‘vreemdelingen’ dubbel zo crimineel zouden zijn dan die in de buurlanden ? Ze worden gewoon vaker in de gevangenis gestoken. Het lijkt me wenselijk om eens over de redenen waarom na te denken.

BL: Wat is uw toekomstvisie voor het rechtssysteem of de justitie ? 

SB: Ik ben voor een radicale verandering van het rechtssysteem. De filosofie van het systeem zelf moet herdacht worden. Momenteel, en dat wordt aanvaard door iedereen, beslissen mensen met dezelfde universitaire vorming over alles : of Afghanistan gevaarlijk is voor een vluchteling, wie het hoederecht van de kinderen krijgt na een echtscheiding, hoe een drugsverlaafde moet afkicken of hoeveel jaar een pedofiel in de gevangenis moet blijven.  Is dat niet compleet absurd ? De vragen zijn totaal verschillend en een totaal andere benadering is nodig. De meerderheid van de problemen waarover men in het justitiepaleis een oordeel  velt, zijn in feite geen juridische problemen, maar psycho-sociaal en zouden dus beter door mensen met een andere achtergrond worden opgelost.

BL: Heeft de burger een rol te spelen in deze visie ? Hoe ?

SB: Burgers spelen een rol bij alle belangrijke sociale veranderingen. Het recht is per definitie reactionair; haar rol is om de bestaande orde te bewaren. De wetgever beslist nooit voor een belangrijke verandering zonder erdoor gedwongen te zijn door grote sociale druk. Vrouwen of zwarten hebben geen stemrecht gekregen door met de armen over elkaar te blijven zitten.

Justitie is een hoeksteen voor de beschaving. Justitie is niet alleen de zorg van juristen, maar van iedereen. Ieder moet zich de vraag stellen : is de justitie in mijn land rechtvaardig ? Respecteert ze de beginselen van vrijheid, gelijkheid en vrede die ze uitdragen.  Als het antwoord nee is, moet men zo snel mogelijk veranderingen doorvoeren.

BL: Welke boodschap wil u nog meegeven aan de lezers ? 

SB: Denk nooit dat repressie ooit sociale problemen kan oplossen. De enige impact die repressie heeft is het vergroten van de frustratie en het gevoel van onrecht van wie door de repressie wordt getroffen.

Het is aan de maatschappij dat de plicht toekomt om de problemen die zij veroorzaakt op te lossen.  Respect voor fundamentele beginselen zoals het recht op gelijkheid voor de wet en op een onbevooroordeelde rechter moeten primeren op alle andere overwegingen. Volgens Aimé César hangt het overleven van de beschaving ervan af.

« Une civilisation qui s’avère incapable de résoudre les problèmes que suscite son fonctionnement est une civilisation décadente.

Une civilisation qui choisit de fermer les yeux à ses problèmes les plus cruciaux est une civilisation atteinte.

Une civilisation qui ruse avec ses principes est une civilisation moribonde. » Aimé Césaire

Op 6 mei was er een ontmoeting ‘Other Voices’ met Selma Benkhelifa en Jan Nolf in et Muntpunt.

https://blerilleshi.wordpress.com

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

@blerilleshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s