Home

Foto Ama Koranteng-KumiMijn scherpe randjes zijn eraf. Steeds meer, stoor ik me aan minder. Ik doe soms verontwaardigd, maar dat is gespeeld. Misschien is het een quarterlife crisis. Mijn teksten worden ook korter. Meer dan vierhonderd woorden ergens aan wijden doe ik nog zelden. Ik haal zelfs koffie bij de Starbucks, elke keer weer slootwater met een prijskaartje. Soit, denk ik dan, het zij zo. Er is maar één uitzondering waar mijn nekharen van overeind gaan staan: racisme.

Beste buren

Niet per se als zelfstandig naamwoord, meer als lijdend voorwerp: de wijze waarop erover wordt gesproken, en met name door onze politieke leiders. Blijkbaar ben ik niet de enige die zich hierover druk maakt. In Nederland en in België houdt dit onderwerp de gemoederen bezig. De hashtag #dailyracism, een initiatief van filosoof en Brusselaar Bleri Lleshi wordt deze dagen veelvuldig gebruikt voor getuigenissen over racisme. ‘Race is in the air…’ ook dankzij de controversiële uitspraken van minister president Mark Rutte en Bart de Wever, burgermeester van Antwerpen en N-VA leider, afgelopen week in de media. Enthousiast als ze vast zijn over de viering van Beste Buren, 20 jaar culturele samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen, dachten Mark en Bart, ‘Kom op…wij zullen ons volk wat stof tot nadenken geven.’ Ze noemen het beestje tenminste bij zijn naam, zullen sommigen zeggen. Er wordt over racisme gesproken. C’est ça. Maar dat beestje heeft vele poten. Dus als de bestuurders van ons land impliciet (of was het expliciet?) de impact van racisme ter discussie stellen, dan denk ik: verdomme, laat meer horen dan dit simpel verhaal.

Racisme is complex

Racisme is ingebed in onze samenleving. Het is hardnekkig en complex. Dat ding verliest een poot en blijft toch kruipen. Het is er op verschillende niveaus; zoals in ons gedrag, in onze denkwijze, ideologisch en institutioneel. De uitdaging van racisme ligt dus niet enkel in het benoemen ervan, maar vooral bij het inzien van zijn gelaagdheid en complexiteit. Oftewel, begrijpen hoe racisme werkt. Daar gaat het als eerste fout met de uitspraken van Rutte en De Wever. Begrijpen doe je niet door `het probleem` te bagatelliseren, nuanceren of verleggen.

In onze diverse samenleving is de werking van racisme anders voor iedere burger. Het is aan een leider om de realiteit van alle burgers op gelijkwaardige voet te stellen. Het betuttelen of ontkennen van de dagelijkse realiteit van burgers is een perforatie van het publieksmoraal. Het gaat mensen aan het hart. Ieder migrant of persoon met een kleur heeft weleens een moment ervaren van ‘anders’ zijn. Of het nou op het speelplein was, op straat of op de werkvloer. Je bent ‘thuis’ in Nederland of België, maar je voelt je niet altijd thuis. Die tegenstrijdigheid is een ‘minderheidsgevoel’ dat ondertussen ervaren wordt door een meerderheid.

Relatief

Maar is racisme niet gewoon een noodzakelijk kwaad in onze multiculturele samenleving? De Frans-Bulgaarse filosoof Tzvetan Todorov geeft daar een eenvoudig antwoord op: ‘Menselijke wezens zijn tegelijkertijd gelijk en verschillend. ’Inderdaad, racisme is inherent aan hoe wij onze wereld betekenis geven, het is doordrongen in onze taal, onze blik, onze interpretatie, onze instituten. Het is overal. Maar ieder individu dat te maken heeft met racisme, is door zijn persoonlijke geschiedenis en sociale positie anders gewapend. Factoren als sociale klasse, inkomen, huidskleur, etniciteit, geslacht, opleiding, religie, … spelen altijd een rol in onze maatschappelijke positie en de privileges die ons worden toegekend. Deze samenhang van factoren maakt de ene vatbaar voor racisme en de ander niet. Als De Wever opmerkt, ´Racisme is relatief, ik heb nooit een Aziaat horen praten over racisme´ dan doelt hij hierop. Heeft hij het dus begrepen? Mwah…wat hij eigenlijk doet is de aard van het beestje aanstippen, om het vervolgens in dezelfde adem te ondermijnen. Wel schoon gedaan.

Wij-zij

Dat racisme onderhevig is aan context en dus de sociale categorieën waarin wij allemaal netjes zijn geordend, is beslist geen eenvoudig verhaal. Dat geef ik toe. Een Marokkaanse Belg, met een bepaalde achternaam, die in een bepaalde postcode woont, met een bepaald accent wordt hoogstwaarschijnlijk meer geconfronteerd met racisme en stigma dan een hoogopgeleide zwarte vrouw, of iemand van Chinese afkomst die een familiezaak runt, of een kapitaalkrachtige Japanse expat. Het is vooral een persoonlijk verhaal dat een dikwijls een uitstapje maakt naar het publieke domein. Maar aangezien onze huidige politiek wars is van gelaagdheid en reflexiviteit, draait het om het simpel, recht-voor-je-raap-verhaal. Toch? Een verhaal dat blijkbaar vooral moet resoneren met de onderbuikgevoelens van Jan en allemaal. Want als Mark Rutte in een recente interview zegt dat ‘Migrantenjongeren zich moeten invechten op de arbeidsmarkt’, dan geeft hij als leider twee signalen. Enerzijds, dit is jouw individueel probleem, of nog specifieker, dit is jullie probleem als allochtone gemeenschap, en niet ons probleem (vind de tegenstrijdigheid) . Anderzijds bagatelliseert hij een wezenlijk probleem – discriminatie op de arbeidsmarkt – door te impliceren: ‘Zeur niet, wees geen slachtoffer, doe iets.’

Beide heren, Rutte en De Wever, kiezen kamp. Racisme is zogenaamd een excuus voor het persoonlijk falen. ‘Het is jouw schuld. Als je het nog niet wist, dan weet je het nu.’ Een krachtige, no-nonsense boodschap, dat vast ook zijn waarheden bevat. Maar wat ik in dit verhaal mis, is een visie afgestemd op de huidige zeitgeist. Een retoriek die geen echo is van de stijgende xenofobische tendens in Europa. Eentje die geen darwinistische houding aanneemt tegenover zijn burgers en mechanismen van insluiting en uitsluiting, niet klein en onbelangrijk maakt. Wat ik mis, is een boodschap die op een positieve wijze, burgers weerbaar maakt in hun dagelijkse strijd, in plaats van die strijd weg te honen. In een samenleving waar wij mensen met al onze verschillen samenkomen, heb je altijd rook. Blussen doe je niet door er meer houtskool op te gooien. Het wordt anders een verloren strijd, waar uiteindelijk iedereen zijn vingers aan brandt.

Ama Koranteng-Kumi is publicist en werkt als zelfstandig communicatiedeskundige. Momenteel volgt ze een master Genderstudies aan de Universiteit Utrecht. Zij woont in Amsterdam en Antwerpen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s