Home

nihadEen aantal dagen geleden bleek uit een onderzoek van Socioloog Ruud Koopmans dat de helft van de Belgische moslims ‘fundamentalistisch’ zouden zijn , moslims zouden joden en homoseksuelen wantrouwen en over het algemeen zouden zij xenofoob zijn.

Op dat moment was ik toevallig omgeven door een paar prachtige moslima’s, ik keek rond en bedacht dat de helft van ons groepje dan onder die categorie zou vallen. ‘Wij fundamentalistisch? Nee, echt niet!’, kwam er in mij op. In die reactie betrapte ik mijzelf meteen op het feit dat ook ik fundamentalisme heel even negatief percipieerde en de interpretatie van Koopmans onbewust overnam. Ik herpakte me, om het onderzoek nadien kritisch door te nemen… Het riep meteen déjà-vu gevoelens op. Een studie als deze die moslims stigmatiseert, is immers niet de eerste en zal vast ook niet de laatste zijn.

Want wat is in de eerste plaats het doel van een onderzoek als dit? Het wil patronen opsporen die een stelling kracht geven en deze generaliseren in theorieën om dan tot uitspraken te komen die gelden voor de hele moslimpopuplatie. Maar laten we hypothetisch stellen dat meneer Koopmans gelijk heeft: hoe kunnen alle moslims op één lijn worden gezet? Tellen andere factoren niet mee? Het lijkt een veralgemening met de smaak van racisme. Het wil zeggen dat alle moslims jodenhaters zijn, dat ze homofoob zijn; het wil zeggen dat die haat en alle andere vormen van onverdraagzaamheid rotsvast in de cultuur en religie vervat zitten en dat het moet stoppen. Alsof er een groeiend beestje in ons huist dat kapot gemaakt moet worden omdat het dreigt te radicaliseren. Het wil zeggen dat moslims een potentiële dreiging vormen. Het wil die claim op theoretisch niveau rechtsgeldig verklaren. En het klopt dat wanneer je vaak genoeg zulke onderzoeken doet, en daarmee de aandacht van de publieke opinie en academische wereld trekt, je ervoor beloond zal worden. En dat is wat de onderzoeker in kwestie exact heeft gedaan. Koopmans concludeerde letterlijk het volgende: ‘De wortels van dit probleem zitten in de moslimgemeenschap zelf’. Maar als dat echt zo zou zijn, hoe realistisch is het dan voor een niet-moslim om een wereld die bestaat uit 1,7 biljoen haatdragende fundamentalisten te overleven? Zulke onderzoeken leiden niet tot het verhelderen van inzichten, maar tot het radicaliseren van vooroordelen. De ‘achterlijke islam’ verantwoordelijk stellen voor uitgevonden praktijken is duidelijk een vorm van islamofobie.

En zo zijn er in het verleden gelijkaardige onderzoeken geweest. Het doet me fel denken aan een onderzoek van Elchardus enkele jaar geleden -hij was toendertijd professor sociologie aan de VUB- waarin hij ten onrechte antisemitisme in de schoenen van moslimjongeren schoof.. Elchardus probeerde een vorm van racisme aan te kaarten door er zelf in te vervallen. En laat antisemitisme en islamofobie nu net de twee vormen zijn die allebei religieus geinspireerd zijn. Maar toch zijn niet alleen moslims slachtoffer van zulke stigmatiserende wetenschappen. Het valt ook andere minderheden ten deel, zoals de zwarte gemeenschap bijvoorbeeld, mensen die over het algemeen een zwaarder leven hebben en vaak met onrecht in aanraking aankomen, zijn de dupe van dergelijke onderzoeken. Zo was er ondermeer een onderzoek dat stelde dat het antisemitisme steeg bij de zwarte gemeenschap in Amerika. De conflicten waren een feit maar de werkelijkheid over de spanningen tussen joden en zwarten was niet te wijten aan de oorzaken die het onderzoekervoor aanhaalde. Het ging enerzijds om klassenconflicten, zoals het conflict over positieve discriminatie, een praktijk waar de joodse gemeenschap zich fel tegen verzette. Anderzijds had het te maken met de zwarte gemeenschap die zich over het algemeen tegen Israël keerde, en critici van Israël worden nu eenmaal gedemoniseerd als jodenhaters.

Je kan dus inderdaad correct de feiten vaststellen maar daar toch verkeerde conclusies aan vastknopen. Gebeurtenissen worden dan overdreven om een ‘waarheid’ op te dringen. Zulke onderzoeken kregen nadien veel kritiek te verduren, gelukkig! Maar wat als de kritiek in voorgaande onderzoeken er niet was gekomen, werden deze conclusies die gekleurd waren door de opinies van de onderzoekers, dan vanzelfsprekend als waar aangenomen?

Deze onderzoeken leren ons overigens dat kwaliteitscontrole niet altijd werkt in de academische wereld. Wie goed op de hoogte is van de voor- en nadelen van de onderzoeksmethoden binnen de humane wetenschappen weet dat je als onderzoeker nog steeds complete onzin kan verkopen. Je kan onderzoeken sturen, nuances achterwege laten en concepten zelf invullen. Het verbaast me ook niet dat onderzoeken tegenwoordig gekocht kunnen worden om een stelling te bekrachtigen. In tegenspraak met het hoog statuut dat wetenschappelijk onderzoek verkregen heeft, zijn de conclusies niet altijd correct. De ruimdenkendheid van de onderzoekers kan dan maar beter in vraag gesteld worden. Het argument van ‘objectiviteit’ mag immers niet misbruikt worden om bepaalde machtsverhoudingen in stand te houden, zoals dat in de praktijk wel gebeurt.

Misschien moeten we onze orientalistische bril eens inruilen voor iets wat we met het blote oog kunnen waarnemen. De verrechtsing in Vlaanderen bouwt voort op het nationalistisch en xenofoob discours en brengt meer van zulke discriminerende onderzoeken tot stand. We moeten stoppen met in de eerste plaats fundamentalisme te problematiseren en radicalisme een negatieve connotatie te bezorgen waar de islam als sleutelwoord wordt gebruikt. We moeten stoppen met de klassieke voorstelling waarbij Joden en moslims tegenover elkaar worden geplaatst alsof die vijandigheid in de natuur vaststaat en er in de strijd tegen racisme kant gekozen moet worden. Tot slot moet er vooral een halt worden gezet op de stigmatiserende wetenschappers en in de plaats daarvan moet men onderzoek stimuleren dat de werkelijke voedingsbodem van de alledaagse problemen bestudeert en waarin plaats is voor nuances.

Nihad El Aabedy is columniste. Haar column Verwondering verschijnt maandelijks op Bleri Lleshi’s blog.

Volg de columns op

https://blerilleshi.wordpress.com

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

@blerilleshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s