Home

bleri-lleshi-studioschrever-11Bleri Lleshi is filosoof, publicist en documentairemaker. Hij publiceerde over identiteit bij jongeren en over de neoliberale strafstaat . Van hem wil AKTIEF graag de maatschappelijke achtergrond van gemeentelijke administratieve sancties te weten komen.

Eén van onze kritieken op gemeentelijke administratieve sancties is dat het wel om een zeer repressieve manier gaat om het gebruik van openbare ruimte te regelen.

GAS hebben niet zoveel te maken met openbare ruimte, dan wel met het falen van justitie. Men probeert via GAS dit falen te verdoezelen. GAS werden eind jaren negentig geïntroduceerd als een soort remedie voor het falen van justitie. Het systeem van GAS wordt zelfs alsmaar uitgebreid. Openbare ruimte is in deze discussie secundair. Het concept van openbare ruimte staat onder druk, alles wordt geprivatiseerd. Dat gebeurde al voor GAS eraan kwamen. Die privatisering wordt echter niet in vraag gesteld. Integendeel, ze wordt zelfs bevorderd door staat en elite en juist dat moet geproblematiseerd worden. Mensen hebben nood aan een ruimte die ze kunnen delen. Maar i.p.v. over de nood aan openbare ruimte, discussieert men over de mensen die de openbare ruimte gebruiken. Hoe men openbare ruimte kan delen, hoe men sociale cohesie kan bevorderen, wordt niet besproken. Men problematiseert wel categorieën van gebruikers zoals hangjongeren, daklozen, armen, druggebruikers.

Men viseert een doelgroep?

Sowieso. En dan wel groepen die het op zich al moeilijk hebben. GAS treffen zwakkeren, en om dit te weten heeft men geen cijfers nodig. Er is veel protest tegen de GAS die de jongeren treffen, terecht, want jongeren zijn een kwetsbare groep. Jongeren die een boete krijgen, kunnen die zelf niet betalen. De ouders worden erbij betrokken, en hoe gaan de ouders reageren als hun kinderen bestraft worden. Welk druk legt dit op de relatie binnen een gezin. Naar schattingen 98% van de GAS treffen meerderjarigen. De bestrafte feiten zijn zeer divers, te veel om op te sommen. Diverse gemeentes passen diverse regels toe. En er ontbreekt een definitie van wat overlast is. Op zijn minst hierover zouden er toch afspraken mogen zijn binnen het beleid, tussen de gemeentelijke overheden. Wij moeten vooral bekijken hoe we strijd kunnen voeren tegen een GAS-beleid. GAS bieden geen oplossing voor een probleem, zij zijn een deel van het probleem.

Waarom faalt justitie volgens u?

Het faalt op diverse manieren, net zoals het systeem faalt. Als er in een samenleving meer economische en sociale problemen zijn, dan vertaalt zich dat in grote en kleine criminaliteit, in illegale economie enz. Justitie wordt geconfronteerd met problemen die het, net zo min als de politie, kan aanpakken. In feite misbruikt de politiek gerecht en politie. Het grootste probleem voor de samenleving is de ongelijkheid, en die neemt alsmaar toe. Het falen van het onderwijs, het tekort aan huisvesting, een slecht werkende arbeidsmarkt, allemaal zaken die niet of nauwelijks worden aangepakt. Iets wat trouwens toegegeven wordt door het beleid.

Wat doet men vandaag om jongeren aan werk te helpen? In Schaarbeek zijn maar liefst 49% van de jongeren werkloos. Na rellen in Molenbeek werd er een taskforce gecreëerd met als enig resultaat meer politie. Er zou een taskforce voor onderwijs zijn, maar die is nog niet samengekomen. Problemen met sociaal-economische oorzaken worden doorgeschoven naar justitie, maar die kan die problemen niet aanpakken. Die krijgt er alleen maar meer werk door. Justitie zou dit moeten terugkaatsen naar het beleid, want ook zonder die sociaal-economisch verbonden zaken heeft justitie al werk genoeg. Maar het beleid is altijd bezig met gevolgen, nooit met oorzaken.

Op zekere aspecten van het samenleven, zoals het verkeer, heeft een combinatie van boetes, repressie en sensibilisering wel gewerkt. Maar boetes worden nu gebruikt om alles te bestrijden, straks gaan ze nog boetes gebruiken in het onderwijs.

Wat kan het middenveld doen tegen GAS?

Het middenveld moet samenwerken. Maar eerst en vooral moet er een analyse gemaakt worden. Waarom is er een GAS-beleid, wat zijn de achterliggende factoren? Die analyse kan wel niet door het middenveld zelf gemaakt worden. Jeugdwerkers kunnen een probleem signaleren, maar kunnen die problemen met alle respect niet zelf analyseren. Daarvoor zijn er andere mensen nodig. Er is nood aan een mix van analyse, aan mensen die het verhaal over GAS kunnen vertellen, aan mensen die met de media kunnen omgaan. Wie effectieve actie wil, heeft diverse actoren in het middenveld nodig. Het beleid rond GAS krijgt de steun van de meeste partijen, van een ruime meerderheid binnen de politiek. Dit kan enkel gestopt met een signaal, met een middenveld dat kan aantonen dat zijn voorstellen gedragen worden door een meerderheid van de mensen. Het middenveld moet de mensen bewust maken, maar danst zelf te veel naar de pijpen van het beleid.

Het beleid zal voortdoen, zolang het middenveld dat beleid niet herhaalde malen confronteert met de slachtoffers van het GAS-beleid. In feite moet het middenveld GAS op de agenda houden. Het GAS-beleid kwam in voege eind jaren negentig en het kwam pas zeer laat in de media. Dit toont het falen van het middenveld. Er is een analogie met het asiel- en migratiebeleid. Ook dat is al lange tijd onmenselijk, en het middenveld laat dat toe. In België is er natuurlijk geen traditie van massaal protest, in tegenstelling tot Zuid-Europa, waar men wel massaal op straat komt. Hier wordt er gelobbied, er heerst een andere cultuur. Het middenveld in België is zeer goed georganiseerd, kijk maar naar de vakbonden, maar laat het meer en meer afweten. Pas in de komende jaren zullen we echt beseffen wat het betekent dat het middenveld zo verzwakt. Kijk naar het deel van het middenveld dat bezig is met jongeren, het durft amper op tafel te kloppen. Vandaag is ruim een derde van de jongeren in de instellingen jonger dan 10 jaar! Nu zegt men dat dit met armoede heeft te maken. Ik zeg al jaren dat armoede het grootste probleem van jongeren is, want die armoede leidt tot slechte thuissituaties. Maar tot op heden word ik afgedaan als een marxist die met zijn hoofd in andere tijden leeft.

Wat je zegt klopt, maar vergt wel een langetermijnaanpak. Ondertussen zijn er problemen die op korte tijd om een oplossing vragen. Mensen zullen wat zij als overlast ervaren, niet tolereren tot het armoedeprobleem is opgelost.

Het is een én én verhaal. Er moeten middelen komen om de lokale problemen aan te pakken. Maar het GAS-beleid is ondemocratisch en respecteert het neutraliteitsprincipe niet. GAS-ambtenaren zijn rechter en partij. Dat is werkelijk ongezien. Ik moet denken aan de discussie over ‘neutraliteit’ die vandaag zo hevig woedt. Waar zijn de verdedigers van de neutraliteit in dit dossier? GAS schendt de scheiding der machten. Mocht ons beleid de werkelijke problemen aanpakken, dan is er niet langer een GAS-beleid tegen hangjongeren of daklozen nodig. GAS-ambtenaren hebben geen bevoegdheid tot repressie. Maatschappelijke werkers, jeugdwerkers hebben een andere taak. Als daklozen degelijk worden opgevolgd, zullen ze voor minder overlast in openbare ruimtes zorgen.

Als er in Gent meer toiletten geplaatst worden, zullen er minder wildplassers zijn?

Als dit een probleem is in Gent, kan dit inderdaad zo opgelost worden. Dat ligt nogal voor de hand. Maar niet alle oplossingen moeten daarom van het beleid komen. Sensibilisering moet ook leiden tot gedragswijziging bij de mensen zelf. Dat wildplassen niet kan, zou iets moeten zijn dat de mensen zelf beseffen. Maar er mag ook niet te veel gefocust worden op individuele verantwoordelijkheid zoals het beleid graag doet. Het discours van ‘eigen verantwoordelijkheid’ viseert immers enkel de zwakken. Maar ook de sterke actoren moeten voor hun verantwoordelijkheid voor de samenleving gesteld worden.

Heeft men ook niet te maken met een gebrek aan respect voor openbare ruimte, voor al wat gemeenschappelijk en dus van niemand is?

De openbare ruimte wordt vandaag niet als openbaar beschouwd. Men ziet ze niet als een ruimte die aan de mensen toebehoort. Er is reclame, de politiek, alle soorten wachters, cameratoezicht. De mensen kunnen aldus geen reflex ontwikkelen dat ze in een ruimte zitten die hen toebehoort, een ruimte waarvoor ze ook verantwoordelijkheid hebben, waarvoor ze moeten zorgen en ze delen met anderen.

Maar zelfs in de beste der samenlevingen zal er nood zijn aan regels, toezicht op het naleven van de regels en zo nodig bestraffing. Een zeer kleine minderheid kan alle inspanningen en goede wil van een grote meerderheid tenietdoen.

Zolang de idee niet doordringt dat de ruimte die je benut van jou is, voel je je er niet of minder verantwoordelijk voor. Als er morgen hier in de buurt een park komt, en de buurt heeft zich ingezet voor dat park, dan moet aan de buurt meteen duidelijk gemaakt dat de buurt ervoor moet zorgen dat het park goed gebruikt wordt. In België heerst er af en toe te veel een laissez faire – laissez aller houding. Ik verdedig een andere visie. We moeten samen nadenken over wat ons samenbrengt, wat gemeenschappelijk is en welke verantwoordelijkheden dat met zich meebrengt. Hoe ga je om met je eigen stad? Voor mij is Brussel een plaats die mij toebehoort. Maar vele Brusselaars delen die visie niet. Jammer, want wie vindt dat Brussel van hem is, zal in interactie wel bekijken wat hij voor de stad kan betekenen.

Het Flageyplein is het grootste plein van Brussel en vandaag is er een sociale mix. Vroeger door de werken kon men het plein niet benutten, behalve door op café te gaan. Niet iedereen kan het zich veroorloven op café te gaan. Nu is het plein open, er komen grootouders en kleine kinderen. Het wordt divers benut: balspel, muziek, picknick… Mensen delen de ruimte en er is veel meer interactie dan men denkt. Als mensen zich goed voelen, kan er veel. Onlangs besliste men camera’s te plaatsen op het plein, ik begrijp dit niet. In alle maanden zonder camera’s heb ik het hoogstens tweemaal bijna tot een gevecht zien komen. Terwijl er dagelijks honderden mensen gebruikmaken van het plein. Zelfs de burgemeester gaf toe dat er geen stijging was van de criminaliteit op het plein, hij wilde enkel dat de mensen zich veiliger zouden voelen. Maar net die camera’s creëren een gevoel van onveiligheid. Ze doen mensen geloven dat er criminele feiten gebeuren. Ik was evenmin blij met de plaatsing van grote reclameborden op het plein. Waarom mogen die het plein ontsieren, terwijl wij er enkel op ons gemak willen zitten?

Komt het GAS-beleid er ook niet door een tendens naar verzuring, naar onverdraagzaamheid in de samenleving?

De tendens naar een repressieve samenleving heeft vooral te maken met sociaal-economische omstandigheden. Kijk naar Engeland en de VS, binnen de westerse wereld de landen met de grootste ongelijkheid. In de VS krijgt ook de middenklasse het zwaarder te verduren, en kiest men voor een repressieve samenleving. Politici willen laten zien dat ze de zaak in handen hebben, ze willen hun macht legitimeren. En dit doen via repressie is de gemakkelijkste manier. Als men de echte problemen wil aanpakken, heeft men echter politici met ballen nodig. Op dit moment hoor ik geen enkele politicus die weet hoe de problemen met de arbeidsmarkt in Brussel op te lossen, hoe op een betere manier om te gaan met de jongeren. Ja, er is een pleidooi voor meer opleiding. Maar de arbeidsmarkt zoals ze is, stemt niet overeen met het profiel van het merendeel der jongeren. Er is nood aan sociale economie, aan coöperatieven, maar dit soort radicale hervormingen wordt nergens bepleit.

De repressieve samenleving heeft meer te maken met onzekerheid dan met onverdraagzaamheid. De tijd van groei en bloei, met uitbouw van sociale zekerheid en welvaartsstaat is al lang voorbij, sinds de jaren zeventig wordt de welvaartsstaat afgebroken. Ons wordt wijs gemaakt dat vooral consumptie gelukkig gemaakt. Maar wat met onze onzekerheid over onze baan, ons pensioen, ons recht op medische zorg? De jongere generatie rest geen enkele zekerheid. Maar ook de ouderen, ook de middenklasse wordt geconfronteerd met die stijgende onzekerheid. Iedereen weet dat de camera’s geen veiligheid brengen, maar toch gaat men akkoord met de plaatsing ervan. Want men wil toch wat zekerheid over de veiligheid van het eigen lichaam, hoe onzeker die veiligheid ook is.

Ook op gebied van ongelijkheid evolueren we naar Amerikaanse toestanden. Steeds meer geld belandt in de handen van een kleine elite. En vanwaar komt dat geld? Van de armen en in toenemende mate van de middenklasse. De reactie bestaat eruit dat er een gevangenisindustrie wordt gecreëerd. In de VS zijn de gevangenissen de vierde grootste werkgever. De zaak is geprivatiseerd en brengt op aan het kapitaal. De tweespalt tussen een zich verrijkende elite en een groeiende groep mensen die in problemen komen, groeit. De elite heeft veel te beschermen. Kijk maar naar Ukkel hoe de elite zich daar beschermt.

Ook bij de middenklasse moet een bewustzijn gecreëerd worden dat dit niet het soort samenleving is waarheen zij willen evolueren. Het is hun laatste kans, vandaag kan de middenklasse het beleid nog onder druk zetten, partij kiezen tegen een duale samenleving. De middenklasse moet betrokken worden in een project voor de stad, sociale mix en sociale mobiliteit zijn hier essentiële voorwaarden voor. Ikzelf wil een bijdrage leveren aan de stad, ik wil mijn sociaal en cultureel kapitaal ter beschikking stellen. En iedereen kan een waardevolle bijdrage leveren. Maar mensen rekenen te veel op zichzelf, ze delen kapitalistische waarden als individualisme en competiviteit. Ons wordt aangeleerd in eigenbelang te handelen. Maar de mens is een sociaal wezen en heeft nood aan interactiviteit. Als je mensen vraagt wat belangrijk voor hen is, verwijzen ze naar huis, auto, naar materiële zaken. Vraag je hen wanneer ze zich goed voelen, spreken ze over zaken die ze delen: trouwen, een kindje krijgen, op vakantie gaan, met vrienden uitgaan. Die sociale boodschap moet meer uitgedragen worden.

Wat ik aan deze en de vorige generatie intellectuelen verwijt, is dat ik bij hen amper alternatieven vind voor de huidige, neoliberale staat. Er is meer nodig dan alleen maar kritiek. Mensen hebben nood aan een constructief en mobiliserend alternatief. Slechts dan krijg je engagement. En hierbij kan gerust kleinschalig begonnen worden. De crisis is hard, maar biedt kansen om aan alternatieven te werken. Het probleem met links is dat het uitpakt met grote, omvattende projecten. Ze willen een totaal nieuw systeem, maar zo werkt het niet. Met de grote analyse in het achterhoofd, moeten we kleinschalig, hier en nu werken.

En wat zie je dan als alternatieven?

Een mooi voorbeeld is de ‘community landtrust’ (CLT). Dit is een vorm van huisvesting, waarbij mensen eigenaar zijn van hun huis. Een groep mensen krijgt grond van de stad en bouwt een huis of appartementsblok. Jouw huis kan je verkopen, maar eventuele winst blijft bij de gemeenschap. En in zo’n huis worden een belangrijk aantal zaken gemeenschappelijk gedeeld. Dergelijke dingen kunnen ook op wijkniveau gerealiseerd worden. Ook het coöperatieve model is interessant om verder uit te werken. Coöperatieven met maatschappelijk belang verdienen ondersteuning van de overheid, en dat kan op velerlei manieren.

Zelf werk ik samen met Brusselse jongeren aan het project ‘Other Voices’. In de media, ook de alternatieve, is er een oververtegenwoordiging van blanke mensen van de middenleeftijd. Het middenveld laat eveneens te veel dat soort mensen aan het woord. Ik denk dat het anders kan. We komen elke maand samen en verdiepen ons in een thema. Bijna zestig procent van de sprekers had een migratieachtergrond, iets meer dan de helft ervan waren vrouwen. En dit project krijgt geen subsidies. Door werken met facebook en blogs bereiken we toch altijd een vijftigtal mensen, jong en divers. De klassieke organisaties moeten zich afvragen hoe het komt dat hun publiek overwegend mannelijk en blank is.

Ik pleit ook voor een politisering van het middenveld. Zelfs de politici depolitiseren, ze kunnen blijkbaar weinig ondernemen tegenover sociaal-economische problemen. De financiële wereld deelt de lakens uit. Maar politiek is meer dan politieke partijen en politici. Politiek gaat over de keuze voor een samenleving: welke gezondheidszorg, welke SZ, welk onderwijs, welk pensioen, wat te doen bij crisis? Politiek is meer dan Di Rupo of De Wever. Mensen moeten politiek bewust gemaakt worden, zodat ze alerter reageren als hun rechten worden afgepakt. Je mag de rol van de vakbonden nooit onderschatten, ondanks alle terechte kritiek die op hen mogelijk is. Ik blijf de vakbonden steunen, in de hoop dat zij ook weer meer politiseren. Politiek is strijd, en die moet niet enkel door politici gevoerd worden. Je moet een kant kiezen, want wie dit niet doet, kiest voor de machtshebbers die ons in deze crisis hebben laten belanden. Maar welhaast niemand kiest nog tegen het beleid. Kijk naar de migratie, zelfs de vluchtelingenorganisaties kiezen voor een vrijwillig terugkeerbeleid, maar dan wel naar landen zoals Somalië en Irak, werelds meest onveilige landen. Zoiets maakt me pessimistisch. Het middenveld heeft in het verleden veel gerealiseerd. Maar nu zijn ze afhankelijk van de overheid voor hun subsidies en staan ze onder druk. Kijk naar de manier waarop de integratiesector slachtoffer wordt van Geert Bourgeois.

Het middenveld moet ook weer meer bezig zijn met de mensen zelf. De werking van Victoria de Deluxe of van de Pianofabriek die probeert een wijkwerking uit te bouwen, zijn hier inspirerend. Als men in de integratiesector weet dat werkloosheid, talenkennis, racismebestrijding, huisvesting belangrijk zijn, terwijl de minister enkel investeert in taal, moet men op tafel staan. Moet men pleiten voor sociaal-economische naast culturele integratie. Vandaag neemt in het Westen de armoede sneller toe dan in de derde wereld. Zoiets los je niet op met mensen individueel verantwoordelijk te maken. We hebben nood aan een middenveld dat zulke zaken durft te benoemen.

Interview / Bernard Desmet & Kelly Franceus

Het interview verschijnt in juni nummer van AKTIEF, tijdschrift van Masereelfonds

http://www.gasboetes.be

https://blerilleshi.wordpress.com/

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

Twitter @blerilleshi

2 thoughts on “Interview in AKTIEF: Geen GAS, maar een gepolitiseerd middenveld

  1. Pingback: Interview in AKTIEF: Geen GAS, maar een gepolitiseerd middenveld – Bleri Lleshi | Gemeentelijke Administratieve Sancties

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s