Home

20120801-160234-246337Irak heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in de evolutie van de Arabische muziek. Deze zaterdag staan drie meesters van de Iraakse muziek in Bozar in Brussel. Ze spelen Iraakse maqam, een aparte stroming binnen de Arabische muziek. Bovendien is het binnen een aantal weken 10 jaar geleden dat de VS samen met ‘coalition of the willing’ Irak hebben bezet.

Bleri Lleshi: Je bent geboren in Irak, hebt gestudeerd in Damascus en nu woon je in Londen. Hoe ervaar je deze drie verschillende plaatsen?

Ahmed Mukhtar: In feite vier, want na Irak ben ik naar Iran gegaan. Terwijl ik in Syrië verbleef ben ik regelmatig naar Libanon gegaan om daar samen met andere artiesten muziek te spelen. Ik heb op verschillende plaatsen gestudeerd want ik ben altijd op zoek om nieuwe dingen te leren, beter te worden. Dit heeft me verrijkt als mens en ook als muzikant. Ik voel me thuis in de Arabische muziek maar ook in de Turkse of Perzische genres.

BL: Waarom heb je niet in Irak gestudeerd?

AM: Er zijn twee redenen. Ik moest naar het leger gaan maar ik wou dat niet, dus ben ik gevlucht naar Iran. In Irak was er ook een tekort aan materiaal en andere mogelijkheden om muziek te studeren.

BL: Hoe zou je Damascus en Londen met elkaar vergelijken? Zijn er gelijkenissen? Is er een artistiek leven in Damascus? Is het muzikale landschap veel veranderd in de laatste decennium?

AM: Damascus is altijd een stad vol leven geweest. Als één van de oude steden die rijk is  aan cultuur, kunst en muziek. Er is heel veel dat je kan leren en ervaren in steden zoals Damascus, Bagdad, Cairo en Beirut. In London heb ik iets anders gevonden dan in deze Arabische steden, maar voor mij is Damascus altijd heel belangerijk geweest op cultureel en artistiek niveau.

BL: Hoe zit het met Dubai? Kan je het vergelijken met Damascus bijvoorbeeld?

Khaled Mohamed Ali: Ik woon intussen 10 jaar in Dubai. Ik werk voor een bedrijf dat zich bezig houdt met muziek en ik doceer oud en viool. De laatste jaren heb ik ook veel gecomponeerd. Samen met andere mensen organiseren we concerten en feesten overal in de regio, van Cairo tot Europa.

BL: Je woont ook in Dubai. Is daar een scene voor muziek? Zijn de dingen aan het bewegen?

Hassan Faleh: Meestal werken we met bekende Arabische zangers. In Dubai zijn er grote studios en we nemen veel op. Bijvoorbeeld: samen met Khaled zijn we deel van het orkest van Kazem Al Sahir, een bekende Iraakse zanger.

In het begin was Dubai eerder een vakantiebestemming, maar nadat mensen ginder onze muziek hebben beluisterd, werd ons gevraagd om te blijven en nummers op te nemen. We spelen populaire muziek maar ook traditionele en niet alleen uit Irak maar uit de hele regio. Want Dubai is heel multicultureel. Je vindt er artiesten van overal en deze diversiteit maakt dat je horizon verruimt naar andere soorten culturen en muziek. We hebben de kans om in contact te komen met Perzische, Indische, Chinese en Westerse muziek. We spelen met artiesten uit de hele wereld. Onlangs heb ik het podium gedeeld met Plácido Domingo.

BL: Zaterdag ga je vooral maqam spelen, een begrip waarover druk wordt gedebatteerd. Wat is maqam volgens u?

AM: Maqam wordt vertaald als ‘toonladder’, maar ik ben het hier niet mee eens. Maqam is voor-gecomposeerde muziek met een duidelijke structuur en stappen die je dient te volgen. Desondanks is er wat vrije ruimte in deze structuur die de muzikant toelaat om tijdens de verbindingsmomenten van de opeenvolgende stappen zijn gevoelens uit te drukken en er zijn interpretatie aan te geven. Voor mij is maqam voor-gecomposeerde muziek die je verbindt als je aan het spelen bent. Je bent vrij om via je gevoelens dingen toe te voegen aan de ziel van maqam, maar je kan niet springen naar een andere soort muziek of andere toonladders.

BL: Hoe zit het met de staat van de Arabische muziek? Het is muziek met een lange geschiedenis en grote namen zoals Oum Kalthoum, Fayrouz, Mohammed Abdel Wahab, Farid al-Atrash enz. Is er een evolutie gaande?

AM: Er zijn momenteel twee grote stromingen. Muziek die gemaakt wordt in de Arabische wereld en muziek die gemaakt wordt buiten de Arabische wereld. Arabische muziek die gemaakt wordt in Europa is traditioneler en zelfs conservatiever. De organisaties hier in Europa hebben vooral oog voor traditie. Het goede is dat door de interesse voor die muziek hier in Europa, wij makkelijk connecties kunnen leggen en samenwerken met andere muzikanten. Zo komen we regelmatig samen met Iraakse muzikanten die in Nederland, Frankrijk of Zweden verblijven om samen concerten of projecten te organiseren.

Men denkt dat in de Arabische muziekwereld weinig dingen bewegen, maar dat is volgens mij een misvatting. Ik ben het ermee eens dat sommige landen het niet even goed doen als in het verleden. Egypte is vandaag niet het Egypte van de jaren ‘60 of ‘70. Anderzijds heb je landen zoals de Verenigde Arabische Emiraten waar heel wat ontwikkeling en vooruitgang is geboekt in vergelijking met het verleden. Er is een positieve verandering. In de Golflanden worden mooie dingen gerealiseerd inzake muziekproductie. Het blijft wel spijtig dat de dingen niet bewegen in Egypte en Libanon.

BL: Khaled, je woont in Dubai. Deel je de mening van Ahmed over de muziekevolutie in de Arabische wereld?

KMA: Ik zie een positieve evolutie. Het feit dat muzikanten overal uit de wereld samen komen in deze staten en nieuw materiaal produceren maakt dat er vooruitgang is. Als ik muziek maak, steek ik daarin verschillende gevoelens en ervaringen uit mijn leven. Onlangs heb ik een Arabische opera gecomponeerd. Het was de eerste keer dat zoiets gebeurde. Bovendien heb ik die opera kunnen realiseren met muzikanten uit verschillende landen en met verschillende muzikale achtergrond.

BL: We spreken over de Golflanden, Egypte en Libanon, maar waar is Bagdad? Ik bedoel, als je oud zegt dan denk je Irak, dan denk je Bagdad.

HF: Ook al gaat Irak doorheen een moeilijke periode, in Bagdad blijven veel muzikanten leven. Vaak zijn dat jonge muzikanten die moeten vechten om het waar te maken. Hun inspiratie halen ze bij hun professoren of andere gevestigde muzikanten. Ze komen samen in woonhuizen of andere plekken om te oefenen. Veel muzikanten hebben Irak verlaten, maar er zijn er ook veel die gebleven zijn. Generatie na generatie, Bagdad brengt nieuwe muzikanten voort.

KMA: Het gaat ver terug in de geschiedenis van het land. Irak is een land met een lange geschiedenis en rijke cultuur en die wordt nu gebruikt als een bron van inspiratie voor de huidige generatie.

HF: Om een voorbeeld te nemen: het Iraqi Symphony Orchestra. Ze hebben het moeilijk gehad maar momenteel spelen ze overal in de regio en ook in het Westen. Er zijn ook veel kleine bands, jonge muzikanten die samenkomen om muziek te spelen. Muziek is onlosmakelijk verbonden aan de Iraakse persoonlijkheid. Er is een liefdesverhaal tussen Irakezen en muziek. Het is echter niet gemakkelijk voor hen, gezien ze zich op eigen kracht moeten organiseren en er is zo goed als geen steun vanuit de staat.

BL: Over de staat gesproken. Wat is de situatie vandaag in Irak?

AM: Ik bezoek Irak jaarlijks. Ik ga naar verschillende plaatsen, ook naar de zogenaamde ‘gevaarlijke’ plaatsen. Ik denk dat er voordelen en nadelen zijn aan de huidige situatie. Een voordeel is naar mijn mening dat we vrijheid hebben gevonden. We zijn nu vrij om te spreken, om te zeggen wat we denken over politici enzovoort. Tegelijkertijd weten we niet hoe die vrijheid te gebruiken want we zijn die niet gewoon. We weten niet hoe we democratie in praktijk kunnen brengen en dit creëert conflicteuze scenario’s van het leven in een democratie, maar tegelijk ook een land zonder democratie.

Het is een verwarrende situatie. Er is geld, maar weinig profiteren daarvan. Er is ook het probleem van de wapens. Soms lijkt het alsof de hele wereld in Irak vecht. Diegenen die vechten, vechten voor iemand anders maar de slachtoffers zijn Irakezen. Dit maakt ontwikkeling moeilijk. Bovendien is in dergelijke conflicten de muziek het eerste slachtoffer.  Als je kijkt naar andere landen in dergelijke situatie, dan zie je de muziek  het laatste is wat men wil ontwikkelen. Eerste focus ligt op de sociale en economische aspecten, de heropbouw enzovoort. In oorlogen en conflicten verliezen muziek en kunst heel veel.

HF: Dit jaar is Bagdad de Culturele Hoofdstad van de Arabische wereld en dit heeft het culturele leven in de stad vooruit geholpen. In feite heb je in Irak twee soorten mensen. Zij die optimistisch zijn ingesteld en geloven dat de dingen beter worden en ook de wil tonen om hun situatie te verbeteren. Anderzijds heb je de pessimisten die niet willen participeren en liever thuis blijven omdat ze denken dat de dingen die gebeuren slecht zijn.

BL: Hoe kijk je terug naar 10 jaar bezetting?

KMA: Ik kan deze vraag niet echt beantwoorden want ik woon al tien jaar in Dubai. Ik heb Bagdad in tien jaar niet gezien. Dit is waarom ik muziek componeer voor Bagdad. Mijn werk is een hulde aan Bagdad.

BL: Wat is je mening over de huidige politieke, sociale en economische situatie in Irak?

AM: Het is moeilijk voor een artiest om over politiek te spreken. Muziek en politiek zijn twee compleet verschillende dingen. Artiesten in het algemeen hebben weinig respect voor politiek. Als artiest moet je eerst en vooral menselijk zijn. Iets wat voor de politici minder belangrijk is.

Het is moeilijk om te zeggen welke richting de dingen uitgaan. Als academici en onderzoekers het niet weten, wie ben ik dan om het te weten. Als een artiest zoek ik altijd naar manieren om Irakezen samen te brengen, om vrede te brengen. Wat ik doe wordt verwacht noch gerespecteerd door de politici. Van één ding ben ik zeker, namelijk dat Irakezen samen zullen blijven. Er zal geen scheiding zijn tussen het Noorden en het Zuiden. Ik reken op de mensen en niet de politici. Ik geloof in de Irakezen ook al hebben ze het momenteel moeilijk.

HF: Democratie is een nieuw begrip van de laatste tien jaar in Irak. Mensen moeten ermee leren omgaan. Sommige mensen begrijpen democratie als buiten de wet staan en vrij zijn. Het heeft tijd nodig om democratie te begrijpen. Zelfs in landen waar democratie al veel langer bestaat heeft men het vaak moeilijk met dit begrip.

Beetje bij beetje beginnen mensen te begrijpen wat democratie is. Er is minder angst bijvoorbeeld. Mensen zijn niet langer bang van het politieke systeem. Mensen voelen zich vrij om op straat te gaan betogen om hun meningen en eisen bekend te maken. Dit wil niet zeggen dat ze werkelijk zullen krijgen wat ze vragen, maar ze durven tenminste op straat te komen. Dit is een stap vooruit. In het begin dachten de mensen dat democratie betekent ‘ik doe wat ik wil’. Nu begrijpen de mensen dat er ook een gemeenschappelijk begrip moet gezocht worden en gerespecteerd.

KMA: Laat me een kleine anecdote vertellen over democratie. Een man drinkt een hele fles alcohol en gaat slapen midden op de weg. Auto’s rijden voorbij langs alle kanten. Iemand vraagt hem: ‘Wat doe je hier midden op de weg?’ De man antwoordt: ‘Ik doe waar ik zin in heb. We leven in een democratie’.

BL: De Amerikanen hebben besloten om Irak te verlaten. Denk je dat de Irakezen in staat zullen zijn om het heft in handen te nemen?

AM: De beslissing van de VS om terug te trekken is goed want het moest vroeg of laat gebeuren. De laatste jaren zijn we begonnen met het bouwen van een staat. Het is belangrijk dat je bouwt aan je eigen project.

BL: Hoe gaat u zelf een bijdrage leveren voor Irak en de Irakezen?

AM: Ik mag van geluk spreken om vanuit Europa een bijdrage te kunnen leveren. Ik doe dat via muziek. Ik vertegenwoordig mijn cultuur en mijn land. Mensen hier begrijpen dat goede muziek een groot land betekent. Als ik over de oud spreek, een instrument dat 5000 jaren oud is, dan zijn de mensen ook geïnteresseerd in het land van dit instrument en de geschiedenis van dat land.

BL: En jij Khaled, gezien je al tien jaar niet bent kunnen teruggaan naar Irak?

KMA: Mijn ziel is in Bagdad. Mijn roots zijn in Bagdad. Soms droom ik dat ik er naartoe ga en daar blijf. Ik ben Irakees. Alles wat ik doe is voor Irak. Ik componeer Iraakse muziek, ik doceer en speel Iraakse muziek.

HF: bij al mijn concerten word ik geïntroduceerd als ‘de Irakees Hassan Faleh’. Mijn familie is in Irak en ik ga daar minstens een keer om de zes maanden heen. Veel muzikanten hebben Irak verlaten omdat de muzikale faciliteiten er ontbreken, maar met ons allen proberen wij op een of andere manier iets bij te dragen om vooruit te komen. Er zijn veel muzikanten en andere mensen die ons helpen om Irak her op te bouwen. Ook al is de situatie moeilijk, Irak is zijn cultuur niet kwijt want het maakt deel uit van zijn roots. In het kader van Bagdad, Culturele Hoofdstad van de Arabische wereld, gaan we samen met Khaled naar Bagdad om met het Iraqi Symphony Orchestra te spelen. We zullen zelfs een van de composities van Khaled spelen..

BL: Dus je gaat terug naar je stad?

KMA: Ja, eindelijk!

Interview / Bleri Lleshi

Artiesten / Ahmed Mukhtar oud; Khaled Mohamed Ali oud and Hassan Faleh qanun

Meer informatie

http://www.bozar.be/activity.php?id=12296

http://www.amukhtar.com

https://blerilleshi.wordpress.com/

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

Twitter @blerilleshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s