Home

Fragmenten uit de DDR

In Duitsland is Julia Franck een gevierd auteur. Voor haar boek ‘De middagvrouw’ kreeg ze de Deutsche Buchpreis, een van de hoogste prijzen die een auteur kan ontvangen in Duitsland. Maar ook haar jongste roman ‘Rug aan rug’, die nu ook in het Nederlands beschikbaar is, kreeg al de nodige lof toegezwaaid. Het is een boek over macht: macht in een familie en macht binnen de structuren in de vroegere DDR.

‘Rug aan rug’ vertelt het verhaal van een broer en een zus die samen opgroeien midden in de koude en harde communistische Duitse realiteit. Thomas en Ella wonen samen met hun moeder Käthe, een joodse beeldhouwer die zich volledig op het communisme en het volk richt. Käthe heeft amper oog voor haar eigen kinderen.

Franck heeft ‘Rug aan rug’ uit haar eigen leven gegrepen. Ze haalde haar inspiratie voor het personage van Käthe bij haar eigen grootmoeder, die ze hard en gevoelloos vond. Franck is zelf tot haar dertiende in de DDR opgegroeid waarna ze samen met haar moeder en zusjes naar West-Berlijn vluchtte.

De titel van het boek verwijst naar de manier waarop Thomas en Ella opgroeien. Ze zoeken constant de aandacht en de liefde van hun moeder, maar krijgen die niet. Ondertussen gaan ze beiden door een hel. Ella wordt een aantal keren verkracht en Thomas wordt naar een kamp gestuurd waar hij moet leren werken en waar hij uiteindelijk zwaar ziek wordt. Telkens weer zoeken broer en zus steun bij elkaar. Franck beschrijft de relatie tussen de kinderen en hun moeder op een magistrale manier. Haar oog voor subtiele details maakt dat de roman je helemaal meesleept.

Het beeld dat ‘Rug aan rug’ van de DDR schetst, is enorm hard en confronterend. Enerzijds heb je de onschuldige broer en zus, anderzijds lijken zowat alle andere personages in het boek harteloze, gevoelloze en ideologisch gehersenspoelde individuen te zijn. Personages, zoals de man met wie Käthe woont of de onderhuurder, roepen alleen afkeer op. Op die manier wil Franck een gezicht geven aan het communistische systeem in de DDR, maar het maakt het geheel ook onevenwichtig.

Ondanks de knappe stijl waarin alles geschreven is, bevredigt deze onsubtiele aanpak niet helemaal. De zwart-witbenadering verzandt in dualistische typeringen over de DDR. Literatuur zou net de nodige nuance moeten tonen, over clichés heen springen en een beeld laten zien dat ook het menselijke aspect toont die in elke samenleving aanwezig is. Het is net omdat die menselijkheid er was, dat heel het regime uiteindelijk plaats heeft moeten ruimen.

Ondanks die belangrijke bedenking blijft ‘Rug aan rug’ een mooie roman vol sprekende beelden waar elke lezer volop van kan genieten.

Bleri Lleshi
© Cutting Edge – 14 mei 2012

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s