Home

‘Drie op vier Vlamingen zijn trotse Belg’ kopte de media gisteren. Toevallig zit ik in de trein naast twee Vlamingen die dit nieuws bespreken. Als ik hun gesprek volg, blijken zij twee van die ‘drie op vier’ te zijn. Ze zijn wel verbaasd over het cijfer want: “Amai dat is toch wel veel”, hoor ik. Als we aankomen vraagt een van de twee (beleefd in het Engels) of ik kan helpen met de bagage naar beneden te brengen.

“Ja, zeker” antwoord ik.  “Ah ge spreekt Nederlands”. “Als Vlaming en Belg doe ik mijn best”, antwoord ik met een knipoog.

De conclusies van de enquête waarover het ging, vind ik persoonlijk niet echt verrassend en ik zal u zeggen waarom.

Ons land, België, kreunt al maandenlang onder een verdelend, separatistisch discours dat ‘wie anders is dan ik’ maar blijft demoniseren. Het is een discours dat niet alleen uit politieke hoek komt, maar ook in de media ongelooflijk veel ruimte heeft gekregen alsof het om vaststaande feiten ging.

Wij zijn met zijn allen hetzelfde beginnen geloven en dat kan ook moeilijk anders natuurlijk, als we telkens weer hetzelfde verhaal te horen krijgen vanuit media, opiniemakers, politiek, of andere (opeens) bekende figuren.

De promotors van het Vlaams nationalisme zullen niet blij zijn met deze resultaten. Vooral Bart De Wever en zijn NV-A hebben veel tijd en energie gestoken in die ‘Vlaamse identiteit boven alles’. Bart De Wever heeft nu andere kopzorgen, maar tot kort geleden had hij het vooral over identiteit. Dat was zijn discours waarmee hij de Vlamingen achter zijn project wou scharen.

‘Identiteit geeft antwoord op de vraag wie behoort tot het volk en wie niet’ stelde De Wever in De Standaard (10-06-10) . Naar mijn mening kan identiteit onmogelijk een antwoord geven op de vraag wie wel of niet tot het volk behoort. Dit is alleen mogelijk als het om een dominante identiteit gaat die vast is en op voorhand scheidsrechter speelt over wie wel of niet erkend wordt ‘als spelers van dezelfde ploeg’, zoals De Wever claimt in een ander opiniestuk.

Ik kan het daar moeilijk mee eens zijn want ik ben niet van mening dat identiteiten onveranderlijk zijn. Er schuilt zelfs een groot gevaar bij het promoten van vaste identiteiten. Iemand die een vaste identiteit promoot is uit op uitsluiten van mensen en groepen die niet passen bij die vaste identiteit. Hier ligt het probleem van Bart De Wevers’ visie op identiteit.

Waar het hem om gaat is hoe identiteit kan gebruikt worden voor de nationalistische agenda, voor de creatie van de gemeenschap Vlaams volk. Maar willen nu alle Vlamingen zichzelf op die manier definiëren en identificeren?

Er zijn Vlamingen die hun Vlaamse identiteit willen behouden en versterken, maar moet dit in strijd gegooid worden met andere identiteiten? Moet men de Vlamingen uitsluiten die vandaag niet op dezelfde manier als N-VA of Vlaams Belang denken over ‘het volk’, over het belang en vooral het primeren van de ‘Vlaamse identiteit’? Moeten alle Vlamingen gedwongen worden om deel uit te maken van ‘dezelfde ploeg’? Als je geen deel bent van deze ploeg die een eigen visie heeft over de Vlaamse identiteit, wil dat dan zeggen dat je geen Vlaming mag zijn? Dat je geen goede Vlaming kan zijn? Dat je geen goede Vlaming bent?

Vlaming zijn wil niet per se zeggen dat je Vlaams nationalist bent. En als je dat niet bent, moet je dan maar aan de kant gaan voor de Vlaams-nationalistische cavalerie? Dat kan toch niet de bedoeling zijn?

Ik daarentegen ben ervan overtuigd dat identiteiten niet in isolement bestaan, maar in interactie met andere identiteiten in een bepaalde omgeving en situatie. Ze beïnvloeden elkaar en maken deel uit van de samenleving. Dit maakt dat identiteiten dynamisch en meervoudig zijn. En die dynamiek en meervoudigheid van identiteit, vindt men niet alleen bij Belgen van een andere origine, maar bij elke Belg, elke mens.

Wij hebben meervoudige identiteiten omdat we in de samenleving meervoudige posities in nemen. Deze identiteiten worden bovendien gestimuleerd door de mensen (o.a in groepen en organisaties) met wie we interageren. De dynamiek en de gelaagdheid van identiteiten maken dat ze ook complex zijn. Want, bestaat er zoiets als een Vlaamse essentie? En wat is dat dan? Wat is die Vlaamse identiteit en wat betekent Vlaming zijn? In Vlaanderen heb je witte, zwarte, Marokkaanse, Turkse en zelfs Franstalige Vlamingen. Wij hebben vele identiteiten en dat maakt het ingewikkeld, maar zeker niet onmogelijk.

Het is een verrijking en een uitdaging om met die verschillende identiteiten te leven. Als Brusselaar kan ik hierover meespreken. Je kan van een andere afkomst zijn, Nederlandstalig, Vlaming én Belg. Vaak is het zoeken, maar dat is nu eenmaal hoe het in het dagelijkse leven gaat.

En ja, soms zijn er fricties tussen die meervoudige identiteiten en soms weten we niet welke sterker of zwakker staan. En dan? Zijn er geen fricties tussen onze identiteiten als ouder en werkende mens? Of als werknemer en onze eigen idealen? Die vallen niet altijd even goed samen. Maar we proberen om er het beste van te maken.

Ik wil nog drie punten kort vermelden. ‘Progressieven’ hebben het moeilijk met, om niet te zeggen een afkeer van ‘trots’. Er is niets mis met trots zolang die niet uit is op uitsluiting van de ander. Trots kan zelfs een rol spelen om meer verbondenheid te creëren binnen een gemeenschap.

Een ander cijfer uit de enquête: ‘80 procent van de 18- tot 34-jarigen noemt zichzelf trots en zelfs 90 procent van de studenten’. Nogmaals: niet verbazingwekkend want jongeren kunnen makkelijker en beter omgaan met meervoudige identiteiten en deze combineren.

Een laatste punt betreft lokale identiteit (bv wijk, stad…). We hebben de neiging om dergelijke identiteiten te negeren en er zelfs op neer te kijken. In deze tijden waar de globalisering steeds meer toeneemt en men het vooral over kosmopolieten heeft, lijken lokale identiteiten in onze ogen achterhaald. Niets is minder waar, want uiteindelijk is het in de wijken en in onze dorpen en steden dat we met elkaar leven. Het is daar dat we iets kunnen betekenen, daar dat we iets kunnen veranderen. Dat hoeft echter niet in strijd te zijn met een identificatie in een wijdere omgeving. Het is zelfs een must om verbonden en solidair te zijn met mensen overal in de wereld die zich inzetten voor verandering en verbetering.

Bleri Lleshi is filosoof en mede-redacteur van het boek Identiteit en Interculturaliteit. Identiteitsconstructie bij jongeren in Brussel. Onlangs verscheen de 2de editie bij VUBPRESS.

https://blerilleshi.wordpress.com/

https://www.facebook.com/Bleri.Lleshi

4 thoughts on “Vlaming én Belg

  1. Wat lees ik graag teksten zoals deze! Ik ben franstalig, ik woon in ten noorden van Luik maar ben afkomstig uit de Ardennen (streek van Bouillon). Ik hoef maar enkele minuten te fietsen om in Vlaanderen (Tongeren) of in Maastricht te zijn. Met de auto rij ik 20 minuten en ik ben in duitstalig Eupen, nog 10 minuten en in ben in Aken. Ik spreek Duits, Nederlands, Engels, Frans, Spaans, Waals … Dat is mogelijk in België! Ik geniet ervan. Mensen zijn overal dezelfden: ze eten, drinken, shoppen, babelen, ontmoeten elkaar, hebben geldproblemen, lachen, … Je hoeft maar enkele woordjes in hun taal te kennen om met hen in contact te komen. Als het te moeilijk is schakel je over naar Engels of Duits. In onze Euregio doet iedereen een beetje water bij zijn wijn en zo kan het goed met de buren vinden. Op de Luikse Batte zondagmarkt hoor je alle talen, in de straten van Maastricht hoor je ook alle mogelijke dialekten en talen, in Tongeren kun je rustig je bier in het Frans of Duits bestellen. Waarom moet het nationalisme zich hiermee bemoeien en deze natuurlijke harmonie kapot maken? Sinds eeuwen hebben de germaanse en latijnse bevolkingen in onze streken naast en met elkaar in harmonie geleefd. Het beste bewijs daarvan zijn de taalloze gemengde huwelijken. Er zijn heel wat Vlaamse namen in Wallonië en heel wat Franse namen in Vlaanderen. Het nationalisme zal daar niets aan kunnen veranderen. Nationalisten zaaien alleen maar haat, terwijl we verdraagzaamheid en liefde nodig hebben. Daar wordt een mens beter van!

  2. Allemaal goed en wel in de perfecte wereld waar Vlamingen naar neigen want een Vlaming past zich aan. Franstaligen passen zich niet aan en dat is het hele probleem waarom Vlamingen zich in een egelpositie opstellen. Even vergelijken. In Frankrijk bestond er geen Franse nationaliteit. Basken, Vlamingen, Bretoenen, Catalanen, Corsikanen, Elzassers, Sovoyards… des te meer. Maar Parijs, dus de Franse overheid (de bezetter of veroveraar) besliste vanuit een centralistische visie dat alles wat rook naar historische identiteit met de grond moest worden gelijk gemaakt. Dus verdwenen in twee generaties tijd vele cultuurtalen. Ik woon tien jaar in de Provence en heb nog nooit één woord Provencaals horen spreken terwijl de grootouders alleen Provencaals spraken. Het Occitaans was tot voor kort een levende taal met als uitschieter F.Mistral die de Nobelprijs voor literatur haalde. In Frankrijk is men dus vele stappen verder gegaan dan de meest fervente Vlaamse nationalisten. Frankrijk heeft de laatste resten van al zijn verschillende en rijke culturen vernietigd terwijl, voor zover ik weet, de Vlaamse nationalisten niet hun cultuur willen opdringen aan de franssprekenden op Waals grondgebied. Plastisch uitgedrukt: de Fransen leggen hun cultuur op aan mensen op veroverd terrein terwijl de Vlamingen zich blijkbaar moeten schamen om de eigen cultuur op eigen grondgebied in stand te houden en te koesteren want dit heet dan extremisme.
    Nog een doordenkertje: Ik houd van rijke verscheidenheid. Zoals de ecologisten vechten voor het behoud van de meest bedreigde fauna en flora. Zo droom ik van een wereld waar de kleinste culturen mogen blijven bestaan. Al deze kleine culturen geven immers ook het goede voorbeeld in deze globaliserende wereld: zij passen zich aan. Een Welshman spreekt bijvoorbeeld ook Engels , een Bask spreekt ook Frans of Spaans, een Cosikaan of een Franse Vlaming spreken ook Frans en ga zo maar door. Hetzelfde kan ik niet zeggen van de monolinguistische Fransen om me heen in de Provence maar ook niet van vele frantalige inwijkelingen in Oostende. Dat is pas verarming.
    Nog een doordenkertje: Indien links intellectueel VLaanderen niet zou blijven hangen in een soort Marxistische redenering (proletariërs aller landen verenigt U), zou het nationalisme in Vlaanderen (in tegenstelling met sommige andere landen) niet gedomineerd worden door rechts en extreemrechts.

  3. Sluit mooi aan bij een blogtekst die ik schreef n.a.v. de kracht van demagogie (http://yilli.wordpress.com/2010/09/29/de-kracht-van-demagogie/) en de problematiek rond multiculturele samenlevingen (http://yilli.wordpress.com/2010/10/17/multiculturele-samenlevingen/).
    Zijn we Vlaming zijn omdat we dezelfde gazetten en boekskes lezen, dezelfde televisie kijken, dezelfde verhalen kennen, de zgn. imagined communities? Vooreerst lezen we niet dezelfde boekskes (wie Knack leest en niet Dag Allemaal is een ander mens dan wie enkel Dag Allemaal en Story leest). En de hamvraag is: HOE lees je die boekskes? HOE kijk je naar tv? HOE duid je de informatie die tot je komt? Daarin zit een gigantisch cultuurverschil. Het is niet omdat je “Vloams” klapt en Nederlands leest, dat je eenzelfde culturele identiteit hebt.
    Interessante bedenking van Rudi Visker: ‘Betekenisvolheid laat zich niet uitzeggen in de orde van betekenis. Ze veronderstelt een geraakt-zijn en de ander is juist een ander omdat hij iemand is die niet op die manier geraakt is. Wat op mij een diepe “in-druk” heeft gemaakt, was voor hem een gewone ervaring, iets met betekenis, maar niet iets van betekenis. En dat is onverdraaglijk omdat het mij confronteert met het gewicht waarmee mijn eigenheid (of identiteit) op mij weegt, op mij “in-drukt”. In mijn omgang met anderen merk ik dat wat voor mij betekenisvol is, de ander niets hoeft te zeggen. Mijn absolute waarden zijn voor een ander niet absoluut. Eigenheid is niet zozeer iets wat we hebben, maar iets wat ons heeft. En iets wat beklemt, bevreemdt. Vandaar dat men die eigenheid (lees: identiteit) kan vergelijken met een indigestie: ik stoot erop wanneer ik iets niet verteer.’

  4. Goed artikel. Wie een rotsvaste onveranderde identiteit heeft is al een tijdje dood. Identiteit is essentieel dynamisch omdat ze een proces van betekenistoekenning is, dat voortdurend in relatie staat met de omgeving (anderen, gebeurtenissen,…). En iedereen leeft in meerdere contexten, die soms harmoniseren, soms botsen…. Met elementen van identiteit benadrukken, zoals bv. taal, of ze beschermen, zoals bv. erfgoed, heb ik geen probleem. Waarmee ik wel een probleem heb is dat identiteit gehanteerd wordt als onderscheidend element in de publieke ruimte. Als element van uitsluiting. Om te beslissen wie al dan niet tot een volk behoort. Alsof dat ooit zou vaststaan: het volk van mijn ouders is lang niet meer dat van mij. Een interessant concept om deze problematiek te benaderen is vanuit het “distinctieprofijt” – term van Bourdieu. Wanneer bepaalde groepen hameren op gemeenschappelijke identiteitskenmerken, die van anderen, niet-leden, onderscheiden, is dat steeds om er symbolisch of reëel maar nog veel vaker vermeend voordeel uit te halen. Dat voordeel achterhalen is boeiend onderzoek.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s