Home

Herinnering aan een rasintellectueel

Er zijn weinig Europese auteurs die zoveel facetten van het oude continent in hun eigen identiteit verweven hebben als Tony Judt. Zijn vader is in België geboren, zijn moeder in Rusland en zelf zou hij in Londen opgroeien. Hij bleef Europa doorkruisen en er boeken over schrijven, maar uiteindelijk voelde hij zich het meest thuis in New York, waar hij lang doceerde. Het is dan ook geen toeval dat het postume ‘De geheugenhut’ (***) uit een aantal autobiografische bespiegelingen bestaat die hij voor The New Yorker schreef.

Judt stierf aan amyotrofische laterale sclerose (ALS), een ziekte die de patiënt gaandeweg haast helemaal verlamt. Toch bleef hij schrijven, op het laatst met de nodige technische hulpmiddelen. Wat in ‘De geheugenhut’ opvalt is dat Judt ook in deze bundel trouw blijft aan zijn stijl: eenvoudig en rechtuit. Dat maakt het boek vlot leesbaar. Bovendien zorgt de strakke opdeling in hoofdstukken ervoor dat je zijn gedachtenlijn makkelijk kan volgen. Judt gaat chronologisch te werk. Hij opent met een aantal gedetailleerde herinneringen uit zijn jeugd en bouwt op tot zijn laatste maanden in New York.

‘De geheugenhut’ is een reis van belangrijke momenten, keuzes en mensen in zijn leven. Judt is vooral op zoek naar confrontatie. Een overtuigde sociaaldemocraat noemt hij zichzelf. Eentje die zich duidelijk weet te onderscheiden van de radicale strekkingen van links, maar tegelijk ook van hen de die sociaaldemocratie misbruikt hebben. Hij doelt hier op politici zoals Tony Blair.

Maar wat Judt echt een geval apart maakt, is zijn combinatie van progressief en conservatief denken. Het gaat om een soort heimwee dat complexer is dan ‘vroeger was alles beter’. Judt vertoeft graag in herinneringen en in het verleden. Toch zijn deze memoires meer dan melancholie. Judt is zich volledig bewust van zijn positie als intellectueel en weet welke verantwoordelijkheid daarmee gepaard gaat. Op scherpe wijze zet hij zich af tegen het dominante denken van zijn eigen tijd. Judt neemt nooit een blad voor de mond en zegt zaken die anderen misschien denken maar niet (meer) durven zeggen.

Met vuistdikke werken als ‘Na de oorlog’ schreef Judt klassiekers die onontbeerlijk zijn voor wie de Europese geschiedenis wil begrijpen. De memoires in ‘De geheugenhut’ zijn eerder speels en provocerend. Maar toch zit er boodschap in, namelijk zijn bezorgdheid over de teloorgang van de sociaaldemocratie. Dat mag ook niet verbazen. Judt geeft immers meermaals aan wat voor een hekel hij had aan politici en denkers die veel praten, maar – bewust onbewust – vergeten om werkelijk iets te zeggen.

Ook al deden sommige conservatievere stellingen in ‘De geheugenhut bij momenten onze wenkbrauwen fronsen, intellectuelen zoals Judt zijn vandaag hard nodig. Hoeveel auteurs blijven vandaag nog kritisch en laten inhoud primeren op vorm? Dat klinkt zwaar, maar met deze bundel wordt het denken en ook de persoon Tony Judt beter begrijpbaar. Daarom is ‘De geheugenhut’ een mooie herinnering aan een auteur die respect verdient voor zijn werk.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s