Home

Leven in tijden van waanzin en geweld
 

In zijn jongste boek voert de Portugees Gonçalo Tavares zes personages op die nachts door een stad zwerven: een zieke vrouw, een kind, een arts, een prostituee, een psychiatrisch patiënt en een oorlogsveteraan. Ze zijn alle zes eenzaam en hebben elk hun eigen tragiek. ‘Jeruzalem’ speelt zich af waar hun wegen zich kruisen. Op die plekken nemen geweld, waanzin en angst de controle over.

Tavares wordt wel eens de Portugese Kafka genoemd en dit is niet verwonderlijk. Zijn stijl is meeslepend, zijn toon filosofisch, diepzinnig en kritisch. Tavares wil eigenlijk niet zozeer kritisch zijn, waar het hem omgaat is het schrijven: schrijven over universele thema’s die steeds actueel blijven. Hij heeft het over geweld, eenzaamheid en angst.

In Jeruzalem komen deze onderwerpen op elke pagina naar voor. Maar bovenal gaat dit boek over waanzin, want dat is wat de personages in het boek samenbrengt. Een aantal van hen heeft lang in een psychiatrisch ziekenhuis gezeten, anderen zijn zo door de waanzin gefascineerd dat ze haast een religieuze relatie met het thema hebben.

Elk personage in dit boek heeft zijn verhaal dat ergens begint. Ergens onderweg stuiten ze allemaal op tragiek en geweld, maar waar en wanneer ze aan het einde van hun verhaal zijn, is niet duidelijk. Alles speelt zich af in een onbekende stad. Die stad ligt niet in Portugal en het is ook niet Jeruzalem. De titel van het boek verwijst enkel naar een citaat uit de Bijbel. Het lijkt er eerder op dat Tavares zijn ontmoetingen tot stand brengt in een of andere donkere stad in Oost-Europa.

In ‘Jeruzalem’ heeft Tavares het over de botsingen tussen de verschillende interpretaties van religieuze bewegingen of over de tegenstelling tussen geloof en rationaliteit. Het zijn thema’s die ons nog steeds in de greep hebben en die nooit gedateerd lijken te raken, wel integendeel, ze worden steeds nadrukkelijker en complexer. Tavares bespreekt deze thema’s niet expliciet. Hij roept niet luid dat hij er kritisch over wil zijn en ze bespreek wil baar maken. Als schrijver toont hij ze enkel in zijn verhalen.

In die verhalen ontrafelt hij de complexe problemen en toont zich daarbij een zeer scherpe geest. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Tavares een van de belangrijkste hedendaagse Portugese schrijvers wordt genoemd en het werd dan ook hoog tijd dat hij eindelijk zijn weg naar de Nederlandstalige lezer heeft gevonden. Het vertaalwerk van Harrie Lemmens verdient hier zeker een vermelding. ‘Jeruzalem’ leest vlot en zijn nawoord over Tavares biedt zeker een meerwaarde. Het helpt om de context te schetsen die je nodig hebt als je Tavares leest.

Hebben we dan geen opmerkingen? Jawel, het slot van het boek en de uitwerking van enkele van de verhalen had misschien anders gekund. Het thema geweld dat zo belangrijk voor Tavares is, moet het afleggen tegen het thema waanzin dat hij in dit boek veel beter uitwerkt. Dit is echter detailkritiek over een parel van een roman die je ongetwijfeld aan het denken zal zetten.

Bleri Lleshi

Uit: Cutting Edge 12-04-11

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s