Home

‘Identiteitspolitiek viert hoogtij’ (DM 05/10) schrijft Marnix Beyen. Zijn opiniestuk is een reactie op het gastcollege van Bart De Wever voor de eerstejaarsstudenten in de politieke en sociale wetenschappen aan de Universiteit van Gent. En inderdaad, in plaats van een antwoord te geven op ‘Wat is politiek’ koos De Wever voor ‘Wat is identiteit’, of beter gezegd ‘nationale identiteit’. De kernboodschap van De Wever was ‘identiteit kan de samenleving sterker maken, als je er goed mee omgaat’. Daarmee goed omgaan is nu net wat hij zelf niet doet.

‘Wij-zij’

Niet iedereen is even blij met het ‘debat’ over identiteit. Ik begrijp heel goed de frustraties van velen als dit het enige thema is dat het publieke en politieke debat domineert terwijl we voor veel grotere uitdagingen staan. Het is een terechte kritiek dat het thema van identiteit wordt gebruikt om de echte problemen zoals armoede, discriminatie en sociale ongelijkheid te verdoezelen. Het is dan ook niet toevallig dat dit debat vaak door ‘bepaalde’ politici wordt getrokken. Behalve om het falen van de eigen politiek te verbergen wordt de identiteitspolitiek ook gebruikt om verdeeldheid te zaaien tussen de mensen. De centraliteit en dominantie van het ‘wij-zij’ discours is hier een duidelijk voorbeeld van.

Misbruik

Veel kritische stemmen hebben ervoor gekozen om dan maar te zwijgen, omdat het volgens hen niet veel zin heeft om in dit debat een bijdrage te leveren. Bovendien is een deel van deze stemmen ervan overtuigd dat  identiteit een uiting van ‘vals bewustzijn’ is.

Ik ben van mening dat wij deel moeten nemen in dit debat, juist omdat zij die nu het ‘debat voeren’, niet goed omgaan met het concept identiteit. Het is niet toevallig dat vooral rechtse en extreem-rechtse hoeken dit concept gebruiken, want het is een handig instrument om de ander te veroordelen en uit te sluiten. We hebben hiervan levende bewijzen gezien in Frankrijk, waar Sarkozy bepaalde groepen van de Franse samenleving opeens niet meer als deel van de Franse identiteit beschouwde en die dus maar moesten ophoepelen.

In Vlaanderen doet men min of meer hetzelfde, al verschilt de graad en het discours. Behalve de NVA van De Wever hebben ook de liberalen en andere partijen de voorbije maanden actief deelgenomen in dit debat. Uitdrukkingen hiervan zijn de opiniestukken van o.a. Sven Gatz, Guy Verhofstadt, Geert Bourgeois, maar ook van Luckas Vander Taelen en Geert van Istendael, om er maar een aantal te benoemen. Wat opvalt in de opiniestukken van deze heren is dat zij het concept van identiteit vooral voor eigen doel willen gebruiken, namelijk om uit te sluiten of om het ten dienste te stellen van de vrije markt. Het concept identiteit wordt misbruikt door het naar voren te schuiven als een antwoord op mondialisering (Gatz & Verhofstadt), door het gelijk te stellen aan nationalisme (Bourgeois & De Wever) óf zogezegd om bepaalde groepen in ‘onze’ samenleving te ‘integreren’, lees: ‘onze’ identiteit af te dwingen (Vander Taelen & van Istendael). Dit zijn hegemone visies die men als laatste wapen probeert te gebruiken om mensen te misleiden en te verleiden naar het eigen grote gelijk.

Meervoudige identiteiten

Jammer genoeg vindt veel van hun discours gehoor, wat niet verwonderlijk is gezien het de media domineert. Zeggen dat het de Vlamingen zelf zijn die hier naar vragen is naar mijn mening kort door de bocht. De meeste Vlamingen hebben het niet moeilijk met meervoudige identiteiten, als uitdrukking van de huidige realiteit. Ik ben het er ook niet mee eens dat identiteit een ‘vals bewustzijn’ is. Integendeel, ik denk dat identiteit iets is wat elk van ons bezighoudt. Het zijn de vragen naar het zelf, de positie die we nemen in de wereld, de relaties die we met andere mensen onderhouden en de veranderingen die we ondergaan. Daarom is identiteit ook dynamisch en meervoudig. En die dynamiek, die meervoudigheid, de complexiteit van identiteit vindt men niet alleen bij Belgen van een andere origine, maar bij elk Belg, elk mens. Identiteit beter begrijpen kan helpen om meer gemeenschappelijkheid, verbondenheid en een verrijking van bestaande verschillende identiteiten te bekomen en te delen.

En/en

Het is hard nodig dat we het concept identiteit terugclaimen van hen die het misbruiken en dat we het debat verschuiven naar een juistere weerspiegeling van de realiteit vandaag. Als Brusselaar kan ik hierover mee spreken. Je kan van een andere afkomst zijn, Nederlandstalig, Vlaming en Belg. Vaak is het zoeken, maar dat is nu eenmaal hoe het in dagelijkse leven gaat. De uitdaging bestaat erin om te denken in termen van affiniteit in plaats van antagonisme. We hebben genoeg van verdelend en separatisch geklets. Voor alle duidelijkheid, het debat over identiteit mag niet ten koste gaan van de aandacht voor de politieke, economische, culturele en sociale ongelijkheid. Integendeel, de ongelijkheid aanpakken is wat primeert, maar men kan er een en/en verhaal van maken. Kortom hoog tijd voor een ander debat, een ander verhaal.

 

Bleri Lleshi is Brussels politoloog, documentairemaker en co-auteur van het pas verschenen boek ‘Identiteit en Interculturaliteit – Identiteitsconstructie bij jongeren in Brussel’, uitgegeven bij VUBPRESS.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s