Home

De crisis van het neoliberalisme

Met de financiele crisis hebben we nogmaals ondervonden dat de vrije markt zwaar kan falen. En toch is de eerste reactie van velen dat er ergens een fatale fout plaats heeft gevonden. Bovendien blijft de overtuiging overeind dat de vrije markt het evenwicht terug zal herstellen. Hoe zal de vrije markt zichzelf herstellen? Zit er iemand achter of gaat het vanzelf? Velen denken dat de vrije markt geen kleur of ideologie heeft en dat het proces van de vrije markt objectief is. Volgens Hans Achterhuis hebben we het volledig mis.

In De utopie van de vrije markt introduceert Achterhuis het manifest van de vrije markt. Het gaat hier om het boek Atlas Shrugged van Ayn Rand, dat hij uitvoerig in zijn boek bespreekt. Dit manifest is de bijbel geweest voor een aantal belangrijke figuren in de economische en financiele wereld. Milton Freedman en Alan Greenspan zijn twee van deze figuren. De voorbije crisis is dan voor Achterhuis het teken dat een diepgaand onderzoek nodig is naar de neoliberale utopie van de vrije markt.

Vooreerst opent Achterhuis met een bespreking van het boek van Rand. Daarbij legt hij de link naar een van haar opvolgers: Alan Greenspan. Het boek van Rand is een roman die een pleidooi voor meer kapitalisme houdt. De auteur wijst er op dat dit boek vooral in VS ongelooflijk populair en belangrijk is geweest en nog steeds is. Gezien de invloed van de VS in de wereld en de spreiding van het neoliberale gedachtengoed in de rest van de wereld, moeten we dringend onderzoek voeren naar de betekenis van de vrije markt, ook in kleinere landen zoals België en Nederland.

De auteur voegt de daad bij het woord en in deel twee van het boek wijst hij op de rol en geschiedenis van de vrije markt. Zich baserend op het werk van onder andere Karl Polanyi, zet hij de kernbegrippen van de markt uiteen. Het gaat om: gemeenheid, wederkerigheid en herverdeling. De marktmaatschappij is ontstaan.

In de derde deel van het boek behandelt de auteur een aantal centrale denkers over de vrije markt. Hij begint met Aristoteles, Adam Smith en Karl Marx en eindigt met John Keynes. Dat hij dit deel met Keynes afsluit, is geen toeval, want het is met hem dat de zekerheid van de markt in vraag werd gesteld. Het gaat hier om een nog oudere crisis, die van de jaren dertig van de vorige eeuw. In het laatste deel van het boek worden de belangrijkste denkers van het neoliberalisme besproken. Friedrich von Hayek is de spilfigur en Milton Friedman een van de belangrijkste opvolgers. Achterhuis heeft het over de verspreiding van het neoliberale gedachtengoed van Chili tot en met de bonussen.

De utopie van de vrije markt is een degelijk boek. Het biedt inzicht in hoe het neoliberalisme een dominant model is geworden in het Westen. De geschiedkundige en filosofische argumenten die Achterhuis introduceert zijn erg handig om de neoliberale ideologie te begrijpen. De verwerking van het werk van Rand had beter gekund. Een economische analyse zou ook welkom zijn geweest. Ondanks de beperkingen kan dit boek een rol spelen, mocht er ooit een echt debat komen over het neoliberalisme. Dat debat zal vroeg of laat gevoerd worden, want de vrije markt mag dan wel in crisis zijn, maar het neoliberalisme is nog lang niet dood.

Bleri Lleshi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s