Home

Een pleidooi voor sociale staat (***)

 

Een aantal maanden voor zijn overlijden schreef Tony Judt zijn laatste boek: ‘Het land is moe’. Een betere titel kan je moeilijk vinden om België van vandaag te beschrijven. Maar het gaat om meer dan België want volgens Judt zijn er vandaag in de westerse wereld vele landen moe. De burgers zijn ontevreden. Terecht, want er zijn uitermate belangrijke problemen waarmee ze geconfronteerd worden. De auteur biedt een overzicht van de voornaamste maatschappelijke problemen en een aantal pistes die volgens hem als mogelijke uitweg dienen.

De auteur legt vooral de nadruk op onze verantwoordelijkheid. De burger en de staat moeten opnieuw de kern vormen en niet de vrije markt, want die kunnen we niet langer vertrouwen. We moeten de verantwoordelijkheid nemen. Niet louter voor de sociale problemen van onze tijd, maar ook voor de toekomstige generaties die het steeds moelijker zullen krijgen mocht er geen ommekeer komen in de manier hoe het systeem functioneert.

Judt, ooit marxist, is een overtuigd sociaal-democraat. Volgens hem hebben het communisme en het socialisme laten zien dat ze beiden tot mislukking gedoemd zijn. Het probleem met de huidige werking van de vrije markt is dat er maar een klein deel voordeel van heeft. Zijn uitweg is sociale democratie zoals we die voornamelijk gekend hebben in de na-oorlogse periode. Het is een periode waar de staat de touwtjes stevig in handen had. De naam van John Keynes, een van de ideologen van de verzorgingsstaat, komt regelmatig terug. Wat ook opvalt, is de centrale plaats die Adam Smith neemt. Deze laatste is al te vaak door neoliberale denkers misbruikt om de absolute vrijheid van de markt te rechtvaardigen (onzichtbare hand). Onterecht, beweert Judt.

Judt is ook kritisch voor links omdat zij de laatste tientallen jaren geen antwoorden weet te formuleren voor de veranderingen in de westerse samenlevingen. Hij pleit ervoor dat links met een eigen duidelijk project komt zoals dat het geval was in de jaren zestig en zeventig. Toen iedereen ‘sociaal’ was, want de verzorgingsstaat werd door links noch rechts in vraag gesteld. Het linkse project moet oog hebben voor de collectieve doelstellingen en de sociale problemen en niet voor ‘individuele zelfexpressie en boosheid’. Dit wil niet zeggen dat het individu en vrijheid onbelangrijk zijn, maar als die vrijheid ‘leidt tot ongelijkheid, armoede en cynisme moeten we dat benoemen in plaats van de tekortkomingen in naam van de overwinning van vrijheid op onderdrukking onder het tapijt te vegen’.

‘Het land is moe’ is een pleidooi voor een verzorgingsstaat om de huidige ongelijkheid aan te pakken. Maar het is net die verzorgingsstaat die vanaf midden jaren zeventig is afgebouwd. De huidige overheden gaan door op dit elan. Volgens Judt heeft dit niet alleen te maken met een gebrek aan economische verband, maar ook aan politieke lafheid. Daarom zijn er mensen nodig die durven denken en tegen de heersende dominante opvattingen ingaan want ‘een democratie waar een voortdurende consensus heerst, zal niet lang een democratie blijven’. Om een afwijkende mening te verdedigen, vraagt moed. Behalve kritisch zijn voor de politici, is bestrijding van ongelijkheid een cruciaal punt. Om dit te realiseren, steun je volgens Judt best op de sociaal-democratie.

‘Het land is moe’ is een inspirerend boek en handig om sociale democratie beter te begrijpen. Er zijn een aantal mooie aanzetten, maar ze worden niet uitgewerkt. Als het dus aan oplossingen komt, ontbreekt de nodige diepte.

Bleri Lleshi

Uit:  CuttingEdge 21-09-10

One thought on “Tony Judt, ‘Het land is moe: Verhandeling over onze ontevredenheid’ (2010)

  1. Gevatte bespreking. Heb het boek bijna uit en vindt er persoonlijk veel houvast in. Dat de aangereikte oplossingen diepte zouden missen, stoort me minder. ‘t Was wellicht niet Judt’s ambitie en inzichten zijn een aanzet naar oplossingen. Oplossingen zijn in deze trouwens keuzes, niet meer en niet minder.
    Thanks,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s