Home

Interview voor Het Vrije Woord (Radio1) door Frank Stappaerts


Daarmee zijn we bij Bleri Lleshi, die het boek “Identiteit en interculturaliteit. Identitietsconstructie bij jongeren in Brussel” samenstelde. Het boek is een uitvloeisel van het project “Ideaal Brussel”, dat door Kif Kif en de Vlaamse Gemeenschapscommissie in 2008 werd opgezet.

Bleri Lleshi:

Inderdaad, in 2008. Ik denk dat ik er in september aan begonnen ben. Het onderzoek werd gevraagd door de VGC, Kif Kif werd gevraagd om uit te voeren en ze hebben mij toen aangesteld om na te kijken hoe de ideale beelden van Brussel zijn bij Brusselse jongeren. Dat was in het kort het opzet van het onderzoek.

Het boek gaat over identiteit, identiteitsconstructie in een interculturele context. Het leert mij alvast dat we dan te maken hebben met dynamiek en complexiteit!

Terecht! Het zijn twee van de drie grote conclusies van het boek. Inderdaad, wanneer we over identiteit spreken, is er eerst en vooral die complexiteit. In tweede instantie is er de dynamiek van identiteit. Op dit moment bestaat er een beeld van identiteit dat terug te vinden is in het discours van de media en van politici en dat ook ingebakken is in het denken van veel mensen, namelijk dat identiteit vooral iets standvastigs, weinig dynamisch is. Waarom? Omdat het vanuit de media en vanuit de politiek een boodschap is die veel beter verkoopt. Ook bijvoorbeeld als we kijken naar de politiek, wil men daar bepaalde dingen realiseren, toch als men er bepaalde initiatieven voor een gemeenschap wil nemen. Ik zeg maar iets: de mensen van Marokkaanse afkomst in Antwerpen bijvoorbeeld. Voor hen is het veel gemakkelijker als zij een klassering maken van alle mensen van Marokkaanse afkomst in Antwerpen, terwijl eigenlijk daar veel meer diversiteit is binnen die gemeenschap. Maar rekening houden met die diversiteit wil zeggen dat je jezelf voor een grotere uitdaging plaatst. Dat is een punt. Een ander punt is dynamiek. Ja, dynamiek omdat identiteit andere vormen blijft aannemen. Niet zozeer bij de migrant, maar bij elk mens. Mettertijd kan iemand van gedachte veranderen. Iemand die op een bepaald moment meer religieus is, kan minder religieus worden, om een voorbeeld te geven. Ik denk dat die dynamiek van identiteit moet worden ingezien en dat er vooral vanuit het beleid daarmee rekening moet worden gehouden.

“Identiteitsconstructie bij jongeren in Brussel” is de ondertitel van het boek, en je schrijft, in navolging van Frantz Fanon, dat het in sterke mate de meerderheid is die bepaalt hoeveel ruimte de minderheid krijgt om haar identiteit vorm te geven!

Ik sta daar dus volledig achter. Het is inderdaad de meerderheid die heel veel gaat bepalen. Het is de meerderheid die zeg maar de politiek, de media, instituties en zo verder in handen heeft. Maar niet alleen dat, ook bijvoorbeeld alles wat de maatschappij produceert. Voorts geeft ze de aanzet welke richting de rest van de samenleving op gaat, als die meerderheid geen rekening gaat houden met het bestaan van die minderheden. Minderheden die soms groter zijn, bijvoorbeeld als we in Brussel kijken, waar 60% niets te maken heeft met Belgen. Toch is die diversiteit op dit moment helemaal niet terug te vinden op het niveau van het beleid, op het niveau van de instituties. Dus wat krijg je dan? Dan heeft de meerderheid, die eigenlijk een minderheid is, het toch voor het zeggen. Dat is volgens mij een groot probleem. Ik denk dat we ernaar moeten streven om die diversiteit te institutionaliseren, om dit juist te doorbreken, het dominante discours van de meerderheid, dat volop terug te vinden is in de taal van de politici, ook in de taal van de media. Als we naar Brusselse politici kijken bijvoorbeeld, is zeg maar 60% niet-Belg, maar als we naar de Brusselse politici kijken op de verschillende niveaus, zijn het bijna altijd de blanke autochtonen, mannen meestal, met een aantal vrouwen daartussenin. Dat is problematisch volgens mij. Laten we naar de media kijken. Ook de media is in handen van die groep. Ik denk dat we signalen moeten sturen om dat te veranderen. Kijk, er hoeft niet per se een positieve discriminatie te komen, maar als het niet anders kan, ben ik daarvan een voorstander. Maar er moet een soort bewustzijn komen, ook van de mensen die zelf in de media of in de politiek zitten. Ik wil niet zeggen dat die mensen niets kunnen doen of niets aan het doen zijn. Helemaal niet! Je hebt heel veel politici en mensen binnen de media die een andere stem aan het woord proberen te laten en dat vind ik heel positief. Maar inderdaad, dat discours moet doorbroken worden.

Je voerde een onderzoek uit bij jonge Brusselaars waarin je peilde naar hun ideale Brussel. Daaruit bleek onder meer dat diversiteit niet gereduceerd kan worden tot etnische diversiteit!

Als we spreken over diversiteit, dan gaat het over veel meer dan etnische diversiteit. Trouwens, we moeten ook heel erg opletten met het gebruik van het woord etnisch, als we het bijvoorbeeld hebben over etnische minderheden. Daar heb ik het persoonlijk moeilijk mee. Waarom? Gewoon om een voorbeeld te geven hoe makkelijk het is om mensen in hokjes te duwen: je kunt bijvoorbeeld iemand hebben van Afrikaanse afkomst die Vlaming is tot en met. Die zich dus totaal niet verbonden voelt met Afrika of met allochtoon zijn of wat dan ook. Maar als we het vanbuiten zien, gaan we zo iemand dan direct in een bepaald hokje plaatsen. Die mensen zijn daar niet blij mee! Verder is diversiteit veel meer dan dat. We hebben al man en vrouw, we hebben een bepaalde manier om over politiek te denken, religieus denken, er zijn veel meer facetten waarmee wij rekening moeten houden. En rekening houden met die verschillende facetten wil zeggen meer realistisch zijn, maar ook met een grotere uitdaging in handen zitten als we die diversiteit aanvaarden waarmee we het nogal moeilijk hebben volgens mij.

Zeg je ook niet dat diversiteit, zoals het nu bekeken wordt, heel vaak een groepsdiversiteit is, terwijl jij in je boek eigenlijk zegt dat we ook naar het individu moeten kijken? Diversiteit speelt zich veel meer af op het niveau van het individu!

Inderdaad, ik zeg dat wij ook naar het individu moeten kijken, maar ik vind het wel gevaarlijk als dat idee van individualisme wordt verkocht. Want dat is wat nu heel erg aan het gebeuren is. Dat individualisme voedt het huidige systeem mee. Elke partij, elk discours dat aan de macht komt, zegt dat men het opneemt voor het individu en alles doet voor het individu. Er zit altijd een gevaar in om het te misbruiken. Maar wat ik wil zeggen, is: je hebt groepen en je hebt individuen. Een groep bepaalt niet alles voor een individu. Dat is een belangrijk punt om te zien. We denken dat voor een Turk, voor iemand van Turkse afkomst, dat Turk-zijn zo belangrijk is voor hem of voor haar dat het alles zal bepalen voor die persoon. Dat is niet waar! Het zal bepaalde dingen bepalen, maar de persoon is nog steeds een individu dat bepaalde keuzes maakt, dat een bepaalde manier van leven kiest. Dus we moeten eigenlijk naar beide kijken. Ik denk dat het interessant is om naar die twee te kijken als we het individu beter willen begrijpen.

In België heeft men het moeilijk om te leven met diversiteit, denken we alleen al aan onze taaltoestanden. Te tolerant zijn zou tot onze eigen destructie leiden. Diversiteit moet dan ook gemanaged worden. Alles wordt gereduceerd tot een verschillende culturele achtergrond, en problemen van ongelijkheid, uitbuiting en onrechtvaardigheid blijven op die manier buiten zicht!

Dat is wat er al heel lang aan het gebeuren is. Als we kijken naar het discours van multiculturalisme, als we kijken naar wat er de laatste twintig jaar gebeurd is, dan zien we een verschuiving van de discussie van de ongelijkheid, die trouwens steeds meer is gaan toenemen, dus het is helemaal verschoven naar cultuur. Ik heb het daar persoonlijk heel moeilijk mee. Ik wil niet beweren wat er soms vanuit linkse hoek wordt beweerd, dat cultuur niet belangrijk is, of dat identiteit een vals bewustzijn is. Helemaal niet! Volgens mij zijn beide heel belangrijk. Ik zeg altijd dat voor mij identiteit eerst en vooral is proberen te begrijpen: wie heb ik voor mij? Vooral praktisch! Maar tegelijk zeg ik dan: we moeten kijken naar de ongelijkheid. Dan heb ik het over de sociale ongelijkheid, de politieke ongelijkheid, de economische ongelijkheid, en ook de culturele ongelijkheid. Die ongelijkheid neemt steeds meer toe. Wat wij op dit moment moeten doen, is die ongelijkheid aanpakken, maar die ongelijkheid aanpakken wil zeggen dat we de echte problemen, de echte uitdagingen moeten aanpakken die we op dit moment hebben. En daarvoor heb je politici nodig, heb je mensen nodig, heb je een bewustzijn nodig dat echt is.

Tot zover nog Bleri Lleshi. Samen met Marc Van den Bossche stond hij voor de redactie van ”Identiteit en interculturaliteit. Identitietsconstructie bij jongeren in Brussel”, een uitgave van VUBPress en te koop in de goede boekhandel.

Uit: http://www.h-vv.be 24-05-10

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s